Kierunki strategiczne wielkofunkcyjnego rozwoju Gminy

24 Kwi
7.2.1. Uwagi ogólne i podstawa przygotowania strategii Gminy

Podstawą przygotowania strategii było rozpoznanie warunków, które omówiliśmy w rozdziałach wcześniejszych. Należy podkreślić, że celem strategii Gminy jest uzyskanie przewagi konkurencyjnej (priorytetowej) w określonej działalności (np. rolniczej, usługowej, wypoczynkowo – rekreacyjnej, magazynowo- składowej, produkcyjnej, itp.) w ramach realizowanych funkcji. Dlatego w dalszej kolejności dokonano wyboru głównych sił rozwojowych (napędowych) gminy Janikowo. Są to swoistego rodzaju strategiczne segmenty (obszary) funkcjonalne, które decydują o ostatecznym wyniku i efektywności działalności gospodarczej gminy. A zatem bardzo ważne jest znalezienie tych specyficznych dla nich segmentów w zakresie powiązań z otoczeniem. Następnie wyznaczono kierunki strategicznego rozwoju. w weryfikacji tej części badań wykorzystano oprócz opracowanej diagnozy, również dyskusję panelową, badania kwestionariuszowe i ankietyzację mieszkańców oraz podmiotów gospodarczych. Watro podkreślić, że założenia strategii działania gminy Janikowo mają otwarty i elastyczny charakter w stosunku do zmian sił napędowych i segmentacji strategicznej. Poniższa strategia jest spójna ze strategią dla województwa kujawsko-pomorskiego.

7. 2. 2. Strategia wielofunkcyjnego rozwoju Gminy

Oceniono warunki wewnętrzne (siły i słabości); oraz warunki zewnętrzne (zagrożenia, szanse) w tym celu zastosowano metodę SWOT, i w związku z tym w ramach uwarunkowań wewnętrznych zwrócono uwagę na – zasoby naturalne, zasoby pracy, strukturę agrarną, stan rozwoju otoczenia rolniczego, stan rozwoju infrastruktury technicznej Gminy, zasoby finansowe (dochody i budżet gminy) Do uwarunkowań zewnętrznych zaliczono: -prawne (istotnym warunkiem w tworzeniu wielofunkcyjnego rozwoju Gminy jest określenie przeznaczenia przestrzeni. Zagadnienie to reguluje ustawa, państwowe służby doradztwa rolniczego itd.) -ekonomiczne (podatek, kredyt, preferencje, restrukturyzacja i oddłużenie itp.) -polityczne -ekologiczne -społeczne Podział niektórych warunków na wewnętrzne i zewnętrzne ma charakter względny. Zależy to mianowicie od poziomu zarządzania, na którym odbywa się klasyfikacja. Na przykład część obciążeń podmiotów gospodarczych ustalana jest na poziomie gminy, inne centralnie. w odniesieniu do warunków ekologicznych należy również stwierdzić, że mają one tak uwarunkowania lokalne jak i zewnętrzne (region, kraj). Podobnie finansowe zasilanie Gminny jest lokalne i zewnętrzne. w strategii uwzględniono możliwości racjonalizacji struktur podmiotów już istniejących, w tym przekształcenia strukturalne oraz możliwości wdrożenia postępu w rolnictwie i jego otoczeniu Warunki zewnętrzne Gminy tworzą otoczenie, które nieustannie wpływa na działalność jej podmiotów tzn. wsi i miasta Janikowa oraz podejmowane przez nich decyzje produkcyjne i konsumpcyjne. Wśród nich wyróżnia się zagrożenia i szanse. A zatem nim przejdziemy do omówienia atutów i słabości gminy Janikowo przedstawimy obszary zagrożeń (ryzyka) i szans, jakie stwarza zmienne otoczenie w realizacji określonych celów strategicznych Zagrożenia:
Spadek realnych dochodów ludności i zmniejszenie popytu na produkty i usługi wykonywane na obszarach wiejskich;
Rosnąca bariera popytu na produkty rolno-spożywcze oraz wzrost kosztów produkcji,
Bariera finansowa rozwoju wielofunkcyjności terenów wiejskich (stosunkowo wysokie opodatkowanie działalności pozarolniczej, brak preferencji i ulg, ograniczona dostępność kredytów,
Brak wyraźnej ze strony Państwa polskiego polityki interwencyjnej na obszarach wiejskich (spadek wydatków państwa na cele rozwoju infrastruktury technicznej i społecznej, otoczenia rolniczego, edukacji i doradztwa, postępu biologicznego, stabilizacji rynku rolnego.
Ograniczony postęp w restrukturyzacji rolnictwa uspołecznionego
Brak postępu w dziedzinie nowelizacji aktów prawnych;
Pogłębianie się luki technologicznej
Przyjęcie w sektorze rolnym orientacji bazującej na skrajnym liberalizmie,
brak preferencji dla jego rozwoju, brak kapitałów.
Nieograniczony napływ dotowanej przez Unię żywności na polski rynek łącznie z produktami opatrzonymi znakiem zdrowej żywności
Ograniczanie dostępności przez kraje UE polskich produktów żywnościowych na rynki zachodnie ;
Stagnacja i regres w gospodarce rolno-żywnościowej, niskie nakłady kapitałowe, niskie dochody ludności i ograniczony popyt
Dekapitalizacja infrastruktury technicznej i majątku trwałego rolnictwa
Brak wzrostu liczby turystów zagranicznych (spowodowany złą polityką w zakresie promowania Polski na forum międzynarodowym, utrudnienia na przejściach granicznych itp.)- wzrost turystów ożywiłby koniunkturę gospodarczą.
Niestabilność polityczna,
Wzrost tendencji do pracy „na czarno”
wzrost tendencji do nie dbania pracodawców o warunki pracy i płace ze względu na dostępność taniej siły roboczej w gminie i pobliskich miastach (np. Pakości),
Pogłębianie się „chronicznego” bezrobocia i bezrobocia wśród absolwentów

Szanse:
Korzystne położenie geograficzne blisko dużych konsumentów żywności – Inowrocławia,Torunia i Bydgoszczy,
Ożywienie koniunktury na miejskich rynkach zbytu na produkty rolno-spożywcze w następstwie wzrostu dochodów ludności
Rosnące zainteresowanie „zdrową żywnością” i produktami ekologicznym, stosunkowo duża chłonność rynku krajowego i zagranicznego na „zdrową żywność”
Zainteresowanie kapitału zagranicznego w rozwoju rekreacji i turystyki wiejskiej oraz rozwoju przetwórstwa żywnościowego w Polsce
Wzrost popytu na turystykę rustykalną (wiejską –agroturystykę) i rekreację, na produkty żywnościowe ekologiczne;
Stosunkowo duża aktywność społeczna i gospodarcza
Preferowanie priorytetu ochrony środowiska w działalności gospodarczej
Ekologiczny styl życia wielu rodzin
Znaczny postęp w dziedzinie legislacji
Rozwój systemu agromarketingu
Rosnące zainteresowanie podnoszeniem kwalifikacji i zdobyciem wyższego wykształcenia w Polsce,
Duży rynek siły roboczej, „wyż demograficzny” wchodzacy na rynek pracy,
Wzrost finansowania z funduszy restrukturyzacyjnych państw UE wdrażania programów wielofunkcyjnego rozwoju polskiej wsi
Interwencyjna polityka państwa i organizacji regionalnych wspierająca przemiany w rolnictwie i jego wsparcie kapitałowe. Uznanie rolnictwa za sektor strategiczny i preferowany
Realizacja interwencyjnej polityki na obszarach wiejskich (znaczny wzrost wydatków państwa na cele rozwoju infrastruktury technicznej i społecznej, otoczenia rolniczego, edukacji, doradztwa, postępu biologicznego- genetyka, pewnej stabilizacji rynku rolnego oraz rozwoju produkcji żywności ekologicznej)

Przyjęcie długiego okresu dla wyznaczenia celu strategicznego wzmacnia działanie niektórych warunków zewnętrznych: bariera popytu, niestabilność polityczna. Osłabiony jest wówczas wpływ uwarunkowań związanych z regulacjami legislacyjnymi i zasobami wytwórczymi i mineralnymi.

7. 2. 3. Strategia rozwoju i wzmocnienia funkcji rolniczej

Analiza strategiczna SWOT – Atuty

Strategiczne położenie w pobliżu Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy (dużych rynków zbytu produktów rolnych)
Ogólnie warunki środowiskowe dla rozwoju rolnictwa należy określić jako dobre.
Stosunkowo dobre predyspozycje przyrodniczo-glebowe dla rozwoju rolnictwa ekologicznego i do produkcji „zdrowej żywności”
Częściowo znaczne zasoby pracy są niewykorzystane w rolnictwie, stwarza to możliwość specjalizacji w bardziej pracochłonnych kierunkach produkcji rolniczej.
Stosunkowo duże zasoby pracy i młoda struktura demograficzna mieszkańców Gminy, i ich utożsamianie się z Gminą oraz zadowolenie z faktu zamieszkiwania w Gminie (stwierdzono na podstawie badań ankietowych. Duży stopień identyfikacji z gminą jest swoistego rodzaju jej potencjałem.
Dodatni przyrost naturalny i saldo migracyjne a co za tym idzie dodatni przyrost rzeczywisty ludności w gminie
Większa niż przeciętnie w województwie świadomość ekologiczna mieszkańców, np. duże zainteresowanie sprawami ekologii i czystego środowiska naturalnego (stwierdzono to na podstawie badań ankietowych)
Stosunkowo duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy,
Przenoszenie wzorców życia miejskiego na wieś (z dwóch powodów: że jest to gmina miejsko-wiejska, jak również przesiedlania się ludności z miasta Inowrocławia i Bydgoszczy; zmiana upodobań i modelu konsumpcji zbliżonego do miejskiego. Stwarza to wielkie możliwości do tworzenia nowych pozarolniczych podmiotów gospodarczych
Bardzo dobre warunki przyrodnicze rolnictwa. Wysoki udział gleb tworzących dobre siedlisko dla roślin uprawnych o wysokich wymaganiach agrotechnicznych.
Dogodne warunki zewnętrzne rolnictwa, zwłaszcza położenie historyczne (dawny zabór pruski – wyższy poziom kultury rolnej), komunikacyjne (transport płodów rolnych) oraz względem ośrodków miejsko-przemysłowych.
Spowolnienie procesu deformacji struktury demograficznej ludności rolniczej – ukształtowanie korzystnej struktury wieku i płci (brak problemu wymiany pokoleń w rolnictwie).
Dobre wyposażenie techniczne rolnictwa. Poprawę stanu technicznego rolnictwa odnotowano także w okresie transformacji ustrojowej, cechującego się spadkiem opłacalności produkcji rolniczej.
Wysoka produkcyjność i towarowość rolnictwa, zwłaszcza w zakresie chowu trzody chlewnej oraz upraw zbożowych i przemysłowych.
Korzystne cechy psychospołeczne mieszkańców gminy, w tym duża przychylność społeczności gminnej dla wzmocnienia funkcji rolniczej.
Świadomość władz i lokalnego społeczeństwa, że należy działać ku poprawie infrastruktury wsi
Systematyczny wzrost gospodarstw dużych, powyżej 15 ha stwarza możliwość utrzymania się ich właścicieli i rodzin na dobrym poziomie materialnym.
Relatywnie stosunkowo wysoki poziom uzbrojenia technicznego rolnictwa
Kierunek produkcji rolnej, intensywność i specjalizacja rolnictwa w strukturze rolniczego uzytkowania ziemi zaznacza się relatywnie niski ze względu na korzystne położenie gminy względem rynków zbytu – udział sadów, w zakresie otoczenie rynkowego rolnictwa należy stwierdzić, że w gminie jest stosunkowo duży rozwój handlu i że są szanse na rozwój agroturystyki, a zwłaszcza rekreacji i wypoczynku podmiejskiego
Wdrożenie do uprawy i hodowli nowych odmian roślin i ras zwierząt oraz technologii przyspieszy rozwój produkcji rolnej
Znaczna restrukturyzacja gospodarki rolno-żywnościowej w gminie. Rozwój lokalnego przetwórstwa rolno-spożywczego, wsparcie kapitałowe dla jego rozwoju, produkcja „zdrowej żywności”

Analiza strategiczna SWOT –Słabości:

Stagnacja i regres w gospodarce rolno-żywnościowej, niskie nakłady kapitałowe, niskie dochody ludności i ograniczony popyt.
Bariera popytu na wsi stwarza słabe zapotrzebowanie i rozwój małych podmiotów gospodarczych obsługujących rolnictwo, a zwłaszcza przetwarzających jego wyroby.
Słabe otoczenie rynkowe rolnictwa w zakresie zbytu produktów rolnych.
Bariera kapitałowa na zakup nowych technologii i niski poziom jej adaptacji przez miejscowych rolników.
Stosunkowo niski poziom wykształcenia ludności rolniczej gminy
Duży niedobór wody w glebie, głównie w okresie wegetacji roślin, będący wynikiem : niskich rocznych opadów atmosferycznych (poniżej 500 mm), niewielkiej powierzchni lasów, melioracji ukierunkowanej głównie na odprowadzenie nadmiaru wody w glebie (przy braku rozwiązań małej retencji, systemu nawodnień i fitomelioracji) oraz wysokiej intensywności rolnictwa.
Wadliwa struktura rolniczego użytkowania ziemi, cechująca się dominacją gruntów ornych oraz niewielkimi udziałami użytków zielonych i sadów.
Niskie tempo koncentracji ziemi w rolnictwie indywidualnym, będące efektem niewielkiego dopływu gruntów z restrukturyzowanych gospodarstw byłego sektora uspołecznionego oraz niekorzystnych, ograniczających spadek liczby gospodarstw, zmian w otoczeniu rolnictwa.
Ograniczenie odpływu siły roboczej z rolnictwa, co w warunkach braku przyrostu gruntów w gospodarstwach indywidualnych, przyczynia się do obniżenia ich efektywności.
Niski poziom wykształcenia ludności rolniczej, hamujący postęp w rolnictwie (wysoki udział użytkowników gospodarstw rolnych z wykształceniem podstawowym) oraz wielofunkcyjny rozwój obszarów wiejskich (niskie wykształcenie członków rodzin rolniczych barierą pozarolniczej aktywności zawodowej).
Ekstensywna, nie dopasowana do dużych zasobów siły roboczej i wysokiego stopnia mechanizacji, struktura produkcji rolniczej (zwłaszcza w zakresie produkcji roślinnej – bardzo wysoki udział zbóż). Brak ukierunkowania na specjalizację w produkcji rolnej – tradycyjność w uprawach polowych oraz w chowie zwierząt inwentarskich.
Duża atrakcyjność miejskich rynków pracy ( Inowrocławia, Torunia, Bydgoszczy) hamuje inicjatywę.
Niski poziom przekonania miejscowej ludności dla rozwoju agroturystyki.
Pomimo, że środowisko przyrodnicze jest stosunkowo korzystne to generalnie słaby rozwój produkcji zdrowej żywności i rolnictwa ekologicznego, wydaje się, że jest on uwarunkowany barierą popytu
Mały udział podmiotów gospodarczych (około 5%) powiązanych jest z obsługą rolnictwa i ludności wiejskiej
Lokalne zagrożenia ekologiczne,
Nadmierna liczba utrzymujących się z rolnictwa, niska aktywność pracy w obsłudze rolnictwa itp.
Niezbyt korzystna struktura agrarna. Mało podmiotów gospodarczych działających w przetwórstwie rolno-spożywczym
Stosunkowo niski poziom rozwoju infrastruktury (zarówno bytowej jak i społeczne) na wiejskich obszarach gminy
Stosunkowo niska jakość uzbrojenia technicznego rolnictwa, spadek nawożenia.
Niski poziom specjalizacji gospodarstw,
Zagrożenia mogą wynikać dla rozwoju agroturystyki i rekreacji ze zbyt szczupłych nakładów inwestycyjnych i stosunkowo niskiej świadomości lokalnych społeczności w tym zakresie w gminie Janikowo występują ograniczone możliwości poprawy (modernizacji) struktury agrarnej. Wynika to z niewielkiej powierzchni niezagospodarowanych gruntów w zasobie AWRSP (zaledwie 5,8ha)

7. 2. 4. Strategia rozwoju funkcji wypoczynkowo- rekreacyjnej

Turystyka, wypoczynek, rekreacja – to pojęcie nieodłącznie związane z życiem każdego z nas. Obok prawa do pracy każdy człowiek ma niezaprzeczalne prawo do wypoczynku. Analiza strategiczna SWOT – Atuty

Atrakcyjne położenie w pobliżu Inowrocławia,
Walory środowiska naturalnego (duże powierzchnie wodne stwarzające specyficzny mikroklimat), widokowe, kulturowe, dają wspaniałe podstawy do rozwoju rekreacji tak miejskiej jak i wiejskiej – sportowej i wypoczynkowej (weekendowej i stałej)
Stosunkowo wysoki poziom wykształcenia ludności gminy
Stosunkowo duże zasoby pracy i młoda struktura demograficzna mieszkańców Gminy, i ich utożsamianie się z Gminą oraz zadowolenie z faktu zamieszkiwania w Gminie (stwierdzono na podstawie badań ankietowych. Duży stopień identyfikacji z gminą jest swoistego rodzaju jej potencjałem.
Dodatni przyrost naturalny i saldo migracyjne a co za tym idzie dodatni przyrost rzeczywisty ludności w gminie
Przenoszenie wzorców życia miejskiego na wieś (z dwóch powodów: bliskości położenia jak również przesiedlania się ludności z miasta Inowrocławia, Bydgoszczy; zmiana upodobań i modelu konsumpcji zbliżonego do miejskiego. Stwarza to wielkie możliwości do tworzenia nowych pozarolniczych podmiotów gospodarczych
Stosunkowo duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy
Większa niż przeciętnie w woj. świadomość ekologiczna mieszkańców, np. duże zainteresowanie sprawami ekologii i czystego środowiska naturalnego Stosunkowo duże zainteresowanie i przychylność mieszkańców gminy rozwojem funkcji rekreacyjnej i wypoczynkowo- turystycznej (opinie w ankietach),
Dobra infrastruktura w sferze edukacji
Duże możliwości stworzenia miejsc pracy w rekreacji, turystyce i usługach towarzyszących
Wysoki stopień telefonizacji Gminy;
Stosunkowa mała przestępczość w gminie
Aktywność władz Gminy w pozyskiwaniu środków pozabudżetowych
Nowe wzorce wypoczynku i rekreacji. Wzrost zapotrzebowania na różne formy rekreacji podmiejskiej
Istnienie obiektów sportowych (stadionów, boisk),
Stosunkowo wysoki udział inwestycji w wydatkach budżetu gminy
Duża aktywność Gminy w zakresie promocji (np. organizowanie i udział w festynach i innych imprezach promujących gminę – np. organizowanie Święta Gminy, pikników rzemieślniczych itp.),
Korzystne cechy psychospołeczne mieszkańców gminy, w tym duża przychylność dla rozwoju funkcji turystyczno-wypoczynkowej. Wzrost popytu na turystykę rustykalną (agrotyrystykę) i rekreację, na produkty żywnościowe ekologiczne (zdrową żywność)

Analiza strategiczna SWOT –Słabości:

Stosunkowo słabe wykorzystanie położenia geograficznego. Słaby rozwój dróg lokalnych o ulepszonej nawierzchni.
Brak podmiotów świadczących usługi rekreacyjne i agroturystyczne
Ograniczone możliwości w zakresie infrastruktury technicznej dla rozwoju łagodnej turystyki i rekreacji
Występowanie znacznych potrzeb w dziedzinie infrastruktury ekonomicznej gminy (stosunkowo słaby rozwój usług wyższego rzędu),
Brak zainwestowania rekreacyjnego. Brak wśród mieszkańców gminy świadomości uzyskania z działalności rekreacyjnej dochodów.
Zły stan gospodarki wodno-ściekowej w gminie (zwłaszcza na obszarch wiejskich) – brak oczyszczalni ścieków, kanalizacji itp. Brak zagospodarowania uprzystępniającego tereny pod rekreację i wypoczynek na obszarze gminy
Stosunkowo słaba promocja Gminy w zakresie rekreacji i agroturystyki. Zbyt mało wydawnictw promujących Gminę i brak stanowiska ds. Promocji i Marketingu.
Stosunkowo mała rola liderów lokalnych w promocji i integracji mieszkańców Gminy (burmistrz, dyrektorzy, nauczyciele, księża , komendant policji, lekarze itd.)
Stosunkowo duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy
Stosunkowo niski poziom wykształcenia ludności rolniczej gminy
Ograniczone możliwości finansowe gminy
Stosunkowo niska dochodowość gospodarstw rolnych
Znaczna stopa bezrobocia – pow. 10%
Lokalne zagrożenia ekologiczne,
Brak doświadczeń mieszkańców w zakresie prowadzenia działalności turystyczno- wypoczynkowo- rekreacyjnej
Brak obiektów rekreacyjno-wypoczynkowych typu parki, pola namiotowe, campingi, itp.) dla mieszkańców Gminy (które integrowały by społeczność gminną) jak również dla przyjezdnych osób w celach turystycznych i wypoczynkowo-rekreacyjnych

Celem strategicznym dla Gminy jest wielofunkcyjny rozwój poprzez rozwój funkcji rekreacyjnej i łagodną agroturystykę. Minimum tego celu określa się na 10% rodzin zajmie się do 2010 roku wynajmowaniem pokoi i tworzeniem miejsc pracy w agroturystyce i rekreacji. Porównanie atutów i słabych stron gminy z szansami i zagrożeniami wskazuje na zasadność stosowania strategii maxi-maxi. Tak więc należy w gminie maksymalizować stopień wykorzystania atutów, gdyż warunki zewnętrzne stwarzają takie okazje. Gmina powinna w realizacji celu głównego poszukiwać turystów i wypoczywających głównie w woj. kujawsko-pomorskim. Warunkiem istotnym w kreowaniu tej strategii jest wyłonienie się grupy inicjatywnej (aktywnej) grupy lokalnej lub animatora (taki wniosek odnośnie do skuteczności realizacji strategii aktywizacji sformułowano w wielu badaniach szkockich, francuskich).
Szczególną formą strategii rozwoju gminy z uwzględnieniem rozwoju funkcji rekreacyjno – wypoczynkowej i łagodnej turystyki jest informacja i promocja regionu. Bardzo ważne jest stworzenie wizerunku gminy jako miejsca do miłego i bezpiecznego spędzenia czasu wolnego i najlepszego wypoczynku.
W tym celu należałoby:
-prowadzić działalność wydawniczą dotyczącą gminy
-rozwinąć współpracę z istniejącymi w Inowrocławiu,Toruniu czy Bydgoszczy firmami turystycznymi w zakresie poszukiwania klientów tej formy wypoczynku
-zmniejszyć wymiar podatków i udostępnić kredyt na warunkach preferencyjnych mieszkańcom przystosowującym swoje gospodarstwo (mieszkanie) dla potrzeb rekreacji i agroturystyki oraz producentom, rzemieślnikom, przetwórcom wpływającym na zaspokojenie tych potrzeb

7. 2. 5. Strategia rozwoju funkcji mieszkaniowej (rezydencjalnej) i pod budownictwo gospodarcze

Analiza strategiczna SWOT – Atuty

Bliskość Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy oraz duże zapotrzebowanie na zamieszkanie na wsi “moda na wieś”. Przenoszenie wzorców życia miejskiego, zmiana modelu konsumpcji i zamieszkania (architektura miejsko – rezydencjalna),
Świeże powietrze, stosunkowo dużo akwenów wodnych,
Duże zapotrzebowanie na mieszkania, budownictwo mieszkaniowe i gospodarcze w gminie i najbliższym otoczeniu w tym również mieszkańców Janikowa, Inowrocławia
Stosunkowo duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy
Zasoby pracy, które można wykorzystać w sektorze II (drobna działalność przemysłowa i budownictwo) i tworzenie nowych miejsc pracy.
Wysoki poziom telefonizacji Gminy. Stosunkowo niska przestępczość Udział nieużytków, które mogą być zagospodarowane pod budownictwo mieszkaniowe i budowę kompleksu rekreacyjno – wypoczynkowego (uwzględniając walory środowiska naturalnego),
Stosunkowo duża dynamika rozwoju podmiotów gospodarczych i ruchu budowlanego
Duża aktywność władz gminnych do pozyskiwania funduszy z zewnątrz

Analiza strategiczna SWOT – Słabości

Stosunkowo słaby rozwój dróg lokalnych o ulepszonej nawierzchni
Brak zorganizowanego systemu sprzedaży gruntów (udostępniania gruntów) pod budownictwo, który powinien prowadzić od sprzedaży właściciel – gmina (gmina uzbraja teren) i zagospodarowuje i sprzedaje w sposób planowy
Brak informacji o podmiotach i ich strukturze (by mogły one np. z sobą kooperować lub tworzyć podmioty o działalności komplemantarnej
Możliwy deficyt terenów budowlanych.

7. 2. 6. Strategia rozwoju pozarolniczych miejsc pracy na wsi

Analiza strategiczna SWOT – Atuty

Atrakcyjne położenie w pobliżu Inowrocławia i Mogilna dla których gmina może być doskonałym podmiotem dla inwestycji pozarolniczych
w związku z przeobrażeniami społecznymi i wielofunkcyjnym rozwojem gminy istnieje już obecnie duże zapotrzebowanie na działalność pozarolniczą i budownictwo gospodarcze w gminie i najbliższym otoczeniu w tym również w Inowrocławiu,
Duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy
Znaczny potencjał fachowy i możliwość wykorzystania miejscowych zasobów pracy w budownictwie (murarstwo) w budownictwie mieszkalnym
Znaczne zasoby ludności w wieku produkcyjnym.
Dobre zabezpieczenie szkolnictwa elementarnego
Gminie Janikowo (obszar wiejski) cechują się z jednej strony wzrostem udziału ludności pracującej głównie w swoim gospodarstwie rolnym (przybyło 117 osób), a z drugiej spadkiem liczby osób pracujących głównie i wyłącznie poza swoim gospodarstwem. Taki kierunek przemian wskazuje na spadek pozarolniczej aktywności zawodowej – bezpośrednio wiąże się z problemami rynku pracy w okresie transformacji ustrojowej, z powstaniem kategorii ludności rolniczej, która straciła pracę w wyniku ograniczania zatrudnienia lub likwidacji zakładu pracy. Jest to zjawisko niekorzystne, stymulujące przeludnienie agrarne.
Nadwyżka osób pracujących w rolnictwie indywidualnym stanowi główną barierę rozwoju w gminie Janikowo. Osiągnięcie standardów zachodnioeuropejskich (gęstość zatrudnienia rolniczego poniżej 10 os. na 100 ha u.r.) wiąże się z migracją zawodową z rolnictwa do działów nierolniczych 300-350 osób obecnie pracujących głównie lub wyłącznie w indywidualnych gospodarstwach rolnych.
Zasoby pracy, które można wykorzystać w drugim (drobna działalność przemysłowa i budownictwo) i trzecim sektorze (handel i usługi) i tworzenie nowych miejsc pracy przez miejscowe podmioty gospodarcze.
Stosunkowo niski stopień zagrożeń ekologicznych, stosunkowo niska przestępczość
Dobra telefonizacja Gminy
Dobre nasycenie gminy produktami handlowymi. Dobrze utrzymane szkoły. Znaczny rozwój podmiotów gospodarczych działających w usługach i handlu,
Duża przedsiębiorczość mieszkańców gminy
Możliwość podjęcia prywatnych inwestycji w sferze rekreacji i wypoczynku
Młodość demograficzna, stosunkowo wysoki poziom wykształcenia ludności gminy i związane z tym większa innowacyjność w zachowaniach społecznych i gospodarczych
Siedziba miejska gminy (Janikowo) i bliskość miasta Inowrocławia, w związku z tym zmiana upodobań i modelu konsumpcji i życia zbliżonego do miejskiego.
Stwarza to wielkie możliwości do tworzenia nowych pozarolniczych podmiotów gospodarczych
Duże możliwości stworzenia miejsc pracy w drugim a zwłaszcza trzecim sektorze (handel, usługi -w rekreacji, turystyce i usługach towarzyszących
Duże zainteresowanie mieszkańców gminy rozwojem funkcji pozarolniczych (opinie w ankietach). Korzystne cechy psychospołeczne mieszkańców gminy, w tym duża przychylność dla rozwoju turystyki i wypoczynku, usług handlowych
Prawie 100% przychylność mieszkańców gminy do tworzenia na ich terenie firm polskich
Aktywność władz Gminy w pozyskiwaniu środków pozabudżetowych
Stosunkowo wysoki udział inwestycji w wydatkach budżetu gminy

Analiza strategiczna SWOT –Słabości:

Stosunkowo i słaby rozwój dróg lokalnych o ulepszonej nawierzchni.
Występowanie znacznych potrzeb i ograniczone możliwości w dziedzinie infrastruktury ekonomicznej gminy (zwłaszcza słaby rozwój usług wyższego rzędu oraz handlu, gastronomii, komunikacji, gazyfikacji, kanalizacji),
Możliwy deficyt terenów budowlanych i brak zasobów do rozwoju przemysłu
Stosunkowo mała przedsiębiorczość (porównaj rozdział czwarty) mieszkańców gminy
Ograniczony popyt wewnętrzny mieszkańców gminy na usługi
Mały dopływ kapitału zewnętrznego na modernizację i rozwój istniejących podmiotów gospodarczych
Nieprzychylny stosunek mieszkańców do inwestorów zagranicznych (porównaj wyniki badań ankietowych)
Ograniczone możliwości finansowe gminy
Stosunkowo mała dochodowość gospodarstw rolnych, a w związku z tym mały popyt na usługi wyższego rzędu

W świetle wskazanych kierunków strategicznego rozwoju analizowanej gminy wydaje się jednak, że wielofunkcyjny rozwój gminy Janikowo powinien zostać oparty na trzech dominujących funkcjach: rolniczej; rezydencjalnej (mieszkaniowej) i rekreacyjno – wypoczynkowej. Te trzy wiodące funkcje stwarzają podstawy do wzrostu liczby miejsc pracy w działach pozarolniczych. Jak już wskazano rozwój funkcji rezydencjalnej przyciąga przede wszystkim inwestycje związane z budową obiektów gospodarczych, pawilonów handlowych i wystawowych, warsztatów, garaży itp. Podobnie rozwój funkcji rekreacyjnej przyczynia się do utrzymania i rozwoju drobnych przedsiębiorstw budowlanych (budowa drugich domów, ich remonty, wyposażenie itp.) oraz różnorodnych obiektów gastronomicznych, rozrywkowych, sportowych itp. Powoduje to rozwój drobnych podmiotów gospodarczych w dziedzinie szeroko rozumianych usług, które nie tylko obsługują przyjezdnych, ale również stałych mieszkańców polepszając im warunki życia. Tak więc rozwój funkcji rezydencjalnej i rekreacyjnej stymuluje:

rozwój miejsc pracy w usługach budowlanych, remontowych, wyposażeniowych,
rozwój miejsc pracy w obsłudze gastronomicznej, handlowej, rozrywkowej i sportowej,
może wpłynąć korzystnie na lokalne polepszenie wielkości i struktury produkcji rolniczej (tzw. zdrowa żywność) sprzedawanej bezpośrednio letnikom i przybywającym mieszkańcom z Inowrocławia, Torunia, Bydgoszczy, jeśli mają tu własny dom.

Zagrożeniem może tu być jedynie taka sytuacja, że rozwój wspomnianych wyżej usług jest opóźniony i przybywający na teren gminy mieszkańcy i letnicy z Inowrocławia, Bydgoszczy czy Torunia muszą przywozić własne zaopatrzenie. Możliwość rozwoju na terenie gminy dużych przedsiębiorstw (czystych ekologicznie) byłaby jak najbardziej wskazana, ale takie inwestycje trudno pozyskać i raczej nie należy na nich w chwili obecnej opierać przyszłego rozwoju pozarolniczych działów gospodarki.
Realizacja przedstawionej strategii jest możliwa w dłuższym czasie. sprzyjają temu dotychczasowe działania władz Gminy, w wyniku których następuje pozyskiwanie kapitału z zewnątrz Dalszym istotnym badawczym postępowaniem dla Gminy są studia prospektywne (scenariuszowe). Zawarte w nich alternatywne wpływy otoczenia zewnętrznego i antycypacyjne dostosowania stanowiłyby gwarancję rozwoju Gminy Janikowo.
Hunek Tadeusz uważa, że każdy region ma typowe tylko dla siebie możliwości przyrodnicze, gospodarcze, społeczne, kulturowe czy etniczne i może się specjalizować oraz eksportować (poza obszar gminy) tworzone dobra i usługi na zasadzie kosztów komparatywnych. Uruchomienie tych sił motorycznych nazywa się mnożnikiem regionalnym, Jeśli zasadzie działania tego mnożnika gmina, rejon nie sprosta, to zostanie zdominowany przez inny (T.Hunek, Uwarunkowania strategii rozwoju wsi i rolnictwa w Polsce, Warszawa 1991,s.75-77)  

Reklamy

Organy samorządu

8 Mar

Pojęcie samorządu jest jednym z najważniejszych pojęć w nauce prawa administracyjnego. Samorząd jest jedną z form decentralizacji administracji. Spośród wielu definicji samorządu najszerzej wydaje się być następująca: samorząd jest administracją sprawowaną przez odrębne od państwa osoby prawne.

Definicja ta wymaga pewnych wyjaśnień. Chodzi mianowicie o to, że przepisy prawa powierzają wykonywanie administracji nie scentralizowanym organom administracji państwowej, lecz grupom osób wyposażonym w osobowość prawną. Takie zrzeszenia określane bywają mianem związków publicznoprawnych.

Gdyby porównać administrację rządową z administracją samorządową, to należy podkreślić, że ta pierwsza kierowana jest przez rząd, ma obowiązek wykonywać polecenia służbowe i inne akty rządowe, a ta druga podlega jedynie nadzorowi. Podkreślić należy, że samorząd istnieje i działa w ramach państwa wyłącznie na postawie ustaw. Organy samorządu nie są jednak organami państwa, ale odrębnymi od państwa związkami, a ich działalność obciąża samodzielną, poddaną jedynie nadzorowi, a ponadto realizowaną przez odrębne od państwa podmioty administracyjne.

Przed wskazaniem rodzajów samorządu warto podać istotne cechy samorządu według teorii. Z. Lioński do istotnych cech zalicza to, że:

  1. „przepisy prawa powinny zabezpieczyć określonym grupom społecznym i wyłonionym przez nie organom prawo do zarządzania „swoimi” sprawami;
  2. grupy te uczestniczą w wykonywaniu samorządu obligatoryjnie z mocy ustawy (członkiem samorządu staje się z mocy ustawy a nie dobrowolnie);
  3. grupy te i ich organy wykonują zadania należące do administracji publicznej;
  4. owo zarządzenie odbywa się na zasadach samodzielności (decentralizacji) wkraczanie w formie nadzoru w działalność samorządu możliwe jest wyłącznie w formach przewidzianych ustawą i nie naruszających owej samodzielności”.[1]Można teraz przejść do typologii form samorządu. Gdy podstawą wyodrębnienia grupy społecznej tworzącej samorząd jest zamieszkanie na wspólnym terytorium, to wtedy mamy samorząd terytorialny, zwany też komunalnym lub powszechnym. W Polsce taki samorząd istniał w okresie dwudziestolecia międzywojennego, a formalnie również po II wojnie światowej do 1950 roku. Po 40 latach ustawą z 8 marca 1990 roku o samorządzie terytorialnym przywrócono samorząd, ale jedynie na szczeblu gminy.Z przyczyn politycznych dopiero na podstawie ustaw z 5 czerwca 1998 roku o samorządzie powiatowym i o samorządzie województwa z dniem 1 stycznia 1999 roku wprowadzono samorząd terytorialny w wyższych jednostkach zasadniczego podziału terytorialnego.

Poza samorządem terytorialnym wyróżnia się jeszcze samorząd specjalny. W ramach samorządu specjalnego można wyróżnić samorząd zawodowy jednoczący grupy społeczne wykonujące ten sam zawód, samorząd gospodarczy, łączy ludzi o wspólnych interesach gospodarczych, samorząd wyznaniowy, łączy tu ludzi wspólność uznania religijnego.

[1] Por: Z. Lioński „Samorząd terytorialny w RP” Warszawa 1999r. s.6

Stan, struktura i dynamika rozwoju liczby ludności

22 Kwi

Gmina Janikowo pod względem powierzchni i liczby ludności zajmuje w województwie kujawsko-pomorskim odległą lokatę wśród 127 gmin miejsko-wiejskich i wiejskich tego regionu. W tym rankingu miasto Janikowo występuje na środkowych pozycjach wśród 52 miast województwa. Pod względem powierzchni obszarów wiejskich należących do gminy z niespełna 83km2 obszar wiejski zajmuje dopiero 110 miejsce, a wśród miast 18 pozycję, (na 52), z powierzchnią ok. 10 km2. Pod względem ludnościowym z liczbą mieszkańców wsi wynoszącą 4735 osób plasuje się na miejscu 90, zaś przy zestawieniu stanu ludności miast z wielkością 9150 na środkowym, 23 miejscu, (na 52) (źródło: Województwo kujawsko-pomorskie w 1998 roku. Ważniejsze dane o województwie, powiatach i gminach; US Bydgoszcz, 1999). Średnia gęstość zaludnienia wynosi 149 osób na km2 (na wsi 57 os./km2, w mieście 915), przy przeciętnej wartości tego wskaźnika występującej w gminach miejsko-wiejskich w wysokości 79 osób/km2. Liczba kobiet i liczba mężczyzn jest zbliżona i wynosi 6877 mężczyzn (49,4%) i 7026 kobiet (50,6%) (stan lipiec 2000 r). Współczynnik feminizacji wynosi dla całego obszaru 102,3, jednakże na wsi zaznacza się zdecydowana nadwyżka mężczyzn, bowiem na 100 mężczyzn przypada 96 kobiet, w mieście sytuacja jest odwrotna ­ na 100 mężczyzn przypadają 104 kobiety.
Ze struktury płci i wieku ludności wynika, że w wieku przedprodukcyjnym było w gminie 3639 osób (26,2%), w wieku produkcyjnym 8394 (60,4%) i poprodukcyjnym 1870 (13,4%) osób (stan lipiec 2000r). Warto tu podkreślić, że z roku na rok maleje liczba młodzieży do lat 17, która w roku 1995 stanowiła 29,3% ogółu mieszkańców gminy, a w 2000 już niespełna 26%. W tym samym okresie ostatnich lat wzrosła o ok. 2 punkty procentowe liczba ludności w wieku produkcyjnym i wynosiła odpowiednio 58,4% (1995 r) i 60,37% (2000r), natomiast liczba ludności w wieku poprodukcyjnym zwiększyła się z 12,1% (1995 r.) do % 13,4 (2000 r.). Aczkolwiek gmina i miasto Janikowo należą do obszarów jeszcze stosunkowo młodych pod względem demograficznym, to obserwując trendy demograficzne, należy się spodziewać, że w najbliższym czasie będzie się w dalszym ciągu zmniejszać liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym, przy jednocześnie dużym wzroście udziału ludności w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym. Sytuacja ta może niekorzystnie odbić się na rynku pracy- potęgując problem bezrobocia i opieki społecznej dla bezrobotnych i ludzi starszych. (por. tabele i ryciny z piramidami płci i wieku ludności).

Tabela . Liczba ludności według grup wiekowych w gminie Janikowo

Miejscowość

Liczba ludności

Ludność w wieku przedprodukcyjnym (A)

Ludność w wieku produkcyjnym (B)

Ludność w wieku poprodukcyjnym (C)

Ludność w wieku nieprodukcyjnym (A+C)

Wskaźnik obciążenia ludnością w wieku nieprodukcyjnym

(A+C) / B x100%

liczba

%

liczba

%

liczba

%

liczba

%

Balice

105

27

25,7

54

51,4

24

22,9

51

48,6

94,4

Broniewice

401

118

29,4

230

57,4

53

13,2

171

42,6

74,3

Dębina

115

27

23,5

71

61,7

17

14,8

44

38,3

62,0

Dębowo

111

28

25,2

65

58,6

18

16,2

46

41,4

70,8

Dobieszewice

182

56

30,8

103

56,6

23

12,6

79

43,4

76,7

Dobieszewiczki

55

18

32,7

32

58,2

5

9,09

23

41,8

71,9

Głogówiec

252

74

29,4

156

61,9

22

8,73

96

38,1

61,5

Góry

112

43

38,4

62

55,4

7

6,25

50

44,6

80,6

Kołodziejewo

797

231

29

449

56,3

117

14,7

348

43,7

77,5

Kołuda Mała

342

75

21,9

188

55

79

23,1

154

45

81,9

Kołuda Wielka

479

140

29,2

308

64,3

31

6,47

171

35,7

55,5

Ludzisko

580

146

25,2

355

61,2

79

13,6

225

38,8

63,4

Ołdrzychowo

95

19

20

62

65,3

14

14,7

33

34,7

53,2

Pałuczyna

101

26

25,7

64

63,4

11

10,9

37

36,6

57,8

Sielec

133

36

27,1

81

60,9

16

12

52

39,1

64,2

Skalmierowice

96

24

25

59

61,5

13

13,5

37

38,5

62,7

Sosnówiec

105

31

29,5

63

60

11

10,5

42

40

66,7

Trląg

368

106

28,8

223

60,6

39

10,6

145

39,4

65,0

Wierzejewice

225

64

28,4

118

52,4

43

19,1

107

47,6

90,7

Wieś razem

4654

1289

27,7

2743

58,9

622

13,4

1911

41,1

69,7

M. Janikowo

9249

2350

25,4

5651

61,1

1248

13,5

3598

38,9

63,67

Gmina

13903

3639

26,2

8394

60,4

1870

13,4

5509

39,6

65,63

Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyciągów spisu ludności z Biura Ruchu Ludności Urzędu Miasta i Gminy Janikowo.

Tabela . Struktura ludności wg grup wieku w latach 1995-2000

Obszar

Kategoria wiekowa

1995

1996

1997

1998

1999

2000

Gmina Janikowo

wiek przedprodukcyjny

29,3

29,1

28,4

27,9

27,2

26,2

wiek produkcyjny

58,5

58,6

58,8

58,9

59,3

60,4

wiek poprodukcyjny

12,1

12,3

12,8

13,2

13,5

13,4

Miasto

wiek przedprodukcyjny

29,1

28,6

27,8

27,1

26,2

25,4

wiek produkcyjny

60,1

60,2

60,0

60,2

60,5

61,1

wiek poprodukcyjny

10,9

11,2

12,1

12,7

13,2

13,5

Wieś

wiek przedprodukcyjny

29,9

30,0

29,5

29,4

29,0

27,7

wiek produkcyjny

55,5

55,6

56,3

56,5

57,0

58,9

wiek poprodukcyjny

14,6

14,4

14,2

14,1

13,9

13,4

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS i wyciągów spisu ludności z Biura Ewidencji Ludności Urzędu Gminy i Miasta Janikowo

W ujęciu poszczególnych wsi sytuacja w zakresie struktury wieku jest dość zróżnicowana. Najmłodszymi miejscowościami w sensie demograficznym są Góry, Dobieszewiczki i Dobieszewice, w których liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosi ponad 30% (odpowiednio od 30,8% do 38,4%), zaś najstarszymi pod tym względem wsiami są Kołuda Mała, Balice i Wierzejewice z bardzo wysokim udziałem od 23,1% do 19,1% ludności w wieku poprodukcyjnym. Najwięcej ludności w wieku produkcyjnym mają Ołdrzychowo (65,3%), Kołuda Wielka (64,3%) i Pałuczyna (63,4%).

Analizując dynamikę rozwoju liczby ludności gminy Janikowo w latach 1980-2000 zauważamy ciągły wzrost liczby mieszkańców, a liczba ludności uległa zwiększeniu aż o 1567 osób (w 1980- 12339, a 2000 ­ 13906- stan na 04.07.2000r), przy czym proces ten nie zachodził w sposób jednostajny, bowiem największy przyrost ludności nastąpił na początku lat 90-tych, kiedy to powiększyła się liczba ludności o ponad 600 osób.
(por. tab. , rys. ). Wypada tu podkreślić, że faktyczny przyrost stanu zaludnienia wystąpił jednakże tylko na terenie miejskim (o 1643 osoby w ostatnim dwudziestoleciu), natomiast na wsi ogólna liczba ludności zmniejszyła się o 79 osób.
Rys. . Dynamika wzrostu liczby ludności w gminie Janikowo w latach 1980-2000
Opracowanie własne na podstawie Roczników Statystycznych GUS i danych uzyskanych w Urzędzie Gminy i Miasta Janikowo
(Stan na lipiec.2000r)
Wywołane jest to przemianami społeczno-gospodarczymi jakie powstały w Polsce po 1989 roku, które to wpłynęły na pojawienie się nowych procesów i trendów w zachowaniach przestrzennych ludności. Z jednej strony obserwuje się od lat 80-tych pogłębianie tendencji spadkowej w zakresie urodzeń, zgonów, a co za tym idzie przyrostu naturalnego, z drugiej zmniejszanie mobilności przestrzennej ludności, zarówno mobilności (migracji) lokalnej, regionalnej jak i wewnątrzwojewódzkiej. Sytuacja ta odbiła się na również na przemianach demograficznych i społecznych w mieście i gminie Janikowo, gdzie obserwuje się z jednej strony zarówno zmniejszanie wskaźnika urodzeń, wskaźnika przyrostu naturalnego, wskaźnika zawierania małżeństw, z drugiej natomiast saldo migracji dla całego obszaru jest dodatnie. To znaczy, iż pomimo zmniejszającej się od lat 80-tych mobilności ludności w mieście i gminie Janikowo rozpatrywanych łącznie przeważa napływ ludności nad odpływem. Zagadnienia te są przedmiotem dalszej analizy.
Bardzo istotnym zagadnieniem demograficznym jest kwestia struktury płci i wieku ludności. Wynika z niej, że najmłodszymi wsiami w sensie demograficznym są Góry, Dobieszewiczki i Dobieszewice, w których liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym wynosi ponad 30%, zaś najstarszymi pod tym względem wsiami są Kołuda Mała (ze zlokalizowanym tu Domem Opieki Społecznej), Balice i Wierzejewice z udziałem ponad 19% ludności w wieku poprodukcyjnym. Najwięcej ludności w wieku produkcyjnym mają Pałuczyna, Kołuda Wielka i Ołdrzychowo od 63,4% do 65,3%. Warto zaznaczyć, że największe obciążenie ludności ludnością w wieku nieprodukcyjnym (przed- i poprodukcyjnym) zanotowano we wsi Balice, gdzie wskaźnik obciążenia wynosi 64,4% i we wsi Wierzejewice- 90,7% (por. tab. )

Zjawisko to jest widoczne na piramidach płci i wieku ludności gminy Janikowo, gdzie widać wyraźne podcięcie piramidy za sprawą małej liczby ludności w najmłodszych rocznikach wieku (por. tab. i ryc. ).
By zagadnienie to przedstawić w miarę dokładnie zebrano liczbę ludności według płci i wieku (rocznikami) dla wszystkich 19 wsi i dla miasta Janikowa. Jednakże, ze względu na zmniejszone ramy objętościowe tego opracowania, w szczegółowej analizie uwzględniono 6 największych wsi tego obszaru (liczących powyżej 300 mieszkańców) – tj. Kołudę Małą, Trląg, Broniewice, Kołudę Wielką, Ludzisko i Kołodziejewo oraz miasto Janikowo (porównaj tabele i wykresy piramidy wieku i płci).
Ze strukturami płci i wieku wiąże się zjawisko feminizacji i maskulinizacji społeczności gminy (wskaźnik feminizacji jest to liczba kobiet przypadająca na 100 mężczyzn, zaś wskaźnik maskulinizacji jest to liczba mężczyzn na 100 kobiet). W skali całego obszaru w zasadzie zachowane są proporcje płci, bowiem kobiet jest 7026, tj.50,6%, zaś mężczyzn 6877 co stanowi 49,4%. W skali poszczególnych wsi sytuacja w tym zakresie jest dość zróżnicowana. W dziewięciu wsiach (Skalmierowicach, Ludzisku, Pałuczynie, Głogówcu, Trlągu, Dębinie, Sielcu, Ołdrzychowie i Sosnówcu). jest więcej mężczyzn. W dwóch wsiach tj. Kołudzie Wielkiej i Wierzejewicach jest zachowana równowaga pomiędzy liczbą mężczyzn i kobiet (wskaźnik feminizacji waha się od 100,4 do 100,8), zaś w przypadku 7 wsi (Dobieszewic, Balic, Kołodziejewa, Kołudy Małej, Dębowa, Broniewic, Gór) odnotowujemy przewagę liczebną kobiet (porównaj tab. , rys. , mapę ).

Tabela . Struktura płci w mieście i gminie Janikowo (stan na lipiec 2000r. )

Nazwa wsi

liczba ludności

liczba mężczyzn

M %

Liczba

Kobiet

K %

Współczynnik feminizacji

Balice

105

51

48,57

54,00

51,43

105,88

Broniewice

401

190

47,38

211,00

52,62

111,05

Dębina

115

60

52,17

55,00

47,83

91,67

Dębowo

111

53

47,75

58,00

52,25

109,43

Dobieszewice

182

88

48,35

94,00

51,65

106,82

Dobieszewiczki

55

28

50,91

27,00

49,09

96,43

Głogówiec

252

135

53,57

117,00

46,43

86,67

Góry

112

53

47,32

59,00

52,68

111,32

Kołodziejewo

797

383

48,06

414,00

51,94

108,09

Ludzisko

580

317

54,66

263,00

45,34

82,97

Ołdrzychowo

95

49

51,58

46,00

48,42

93,88

Pałuczyna

101

55

54,46

46,00

45,54

83,64

Sielec

133

69

51,88

64,00

48,12

92,75

Skalmierowice

96

53

55,21

43,00

44,79

81,13

Sosnówiec

105

53

50,48

52,00

49,52

98,11

Trląg

368

194

52,72

174,00

47,28

89,69

Wierzejewice

225

112

49,78

113,00

50,22

100,89

Kołuda Wielka

479

239

49,90

240,00

50,10

100,42

Kołuda Mała

342

164

47,95

178,00

52,05

108,54

Janikowo

9249

4531

48,99

4718

51,01

104,40

 Źródło: Opracowanie własne na podstawie wyciągów spisu ludności z Biura Ruchu Ludności Urzędu Gminy i Miasta Janikowo

Objaśnienia: M ­ mężczyźni; K – kobiety

Drogi lokalne

15 Gru

Potrzeby w zakresie budowy i modernizacji dróg gminnych i dojazdowych do gruntów rolnych są w skali kraju bardzo duże, przy czym obserwuje się duże zróżnicowanie regionalne w tej dziedzinie. Mimo że ogólna gęstość dróg obsługująca rolnictwo jest w większości województw wystarczająca, to ich stan techniczny wymaga zarówno zmian w układzie przestrzennym, jak i poprawy jakości nawierzchni. Docelowo do roku 2006 zakłada się modernizację 80 tys. km dróg gminnych i rolniczych.

Strategia rozwoju gminy

16 Kwi

Przemiany wywołane w Polsce transformacją społeczno-gospodarczą i ustrojową oraz związane z tym przechodzenie Polski od gospodarki centralne planowanej do gospodarki rynkowej, sytuacja na światowych rynkach żywnościowych oraz rozpoczęty proces integracji z Unią Europejską powoduje zmniejszanie zaangażowania zasobów wytwórczych rolnictwa dla potrzeb produkcji żywności. Staje się zatem konieczne dokonanie również przekształceń strukturalnych polskiej wsi, gdzie jak dotychczas zakres przemian jest niezadowalający.
Zgodnie z zasadami działania gospodarki rynkowej wszelkie przeobrażenia wsi będą podporządkowane celowi wzrostu efektywności i jakości wytwarzania żywności w długim okresie przy uwzględnieniu racjonalnego wykorzystania całości zasobów obszarów wiejskich. Zwalniane zasoby z powodu niskiej wydajności (wysokiego kosztu produkcji) będą wykorzystane w kreowaniu funkcji pozarolniczych na obszarach wiejskich tak w obrębie gospodarstwajak i poza nim. Funkcje te tworzą określone wartości użytkowe dla wybranych segmentów nabywców. Głęboka restrukturyzacja polskiej wsi zmierzać będzie do wielofunkcyjności obszarów wiejskich.
Już od dawna w krajach wysokorozwiniętych wielofunkcyjność obszarów wiejskich uznaje się za główną metodę ich aktywizacji. Polega ona na alokacji na wsi różnych form działalności gospodarczej i usługowej o charakterze nierolniczym, które tworzą dodatkowe miejsca pracy.
Są one wspierane przez instytucje doradczo – promocyjne, finansowe i fundusze publiczne. Funkcje pozarolnicze produkcyjne i usługowe mają bowiem wpływ na zmniejszenie stopy bezrobocia, dysparytetu dochodowo-socjalnego ludności wiejskiej oraz sprzyjają powstawaniu wydajnych struktur organizacji produkcji rolnej. Wielofunkcyjność zagospodarowania rolniczej przestrzeni produkcyjnej zapobiega zjawiskom depopulacji wielu regionów zagrożonych tym procesem oraz umożliwia likwidację przeludnienia agrarnego w innych terenach rolnych. Obecnie obszary wiejskie w Polsce cechuje duże zróżnicowanie struktury funkcjonalnej, ale zjawisku temu nie towarzyszy aktywizacja funkcji  

Charakterystyka potrzeb i możliwości aktywizacji społeczno-gospodarczej gminy

16 Maj

Z przedstawionej wyżej analizy wybranych elementów społeczno-gospodarczych wynika, że w gminie są potrzeby i możliwości aktywizacji społeczno-gospodarczej. Za najważniejsze cechy określające POTRZEBY aktywizacji gminy Janikowo uznano:

7.1.1. Potrzeba likwidacji bezrobocia na wsi i podniesienia poziomu wykształcenia mieszkańców.

Pomimo, że gmina Janikowo ma stosunkowo małe bezrobocie, gdzie stopa bezrobocia jest jedną z niższych w województwie kujawsko-pomorskim, i wynosi obecnie (2000rok) nieco ponad 10%, to nadal istnieje paląca potrzeba likwidacji bezrobocia, zwłaszcza w byłych wsiach popegeerowskich. A zatem należy przekwalifikować byłą ludność rolniczą na inne zawody. Jest to sprawa dość trudna, bowiem wiąże się to z poziomem wykształcenia, które to jak wiadomo decyduje o jakości zasobów pracy w rolnictwie. Poziom wykształcenia ludności rolniczej – zarówno użytkowników gospodarstw, jak i pozostałych członków rodzin rolniczych w gminie Janikowo nie jest zbyt wysoki.
A jak wiemy, ogólnie od poziomu wykształcenia zależeć będzie dalsze przekształcanie wsi w obszary wielofunkcyjne, i stosunkowo niskie wykształcenie mieszkańców może być podstawową barierą rozwoju w tym kierunku i w procesach integracyjnych z Unia Europejską. Istnieje bowiem ścisła korelacja pomiędzy poziomem wykształcenia a przekształceniami strukturalnymi, ludzie z wyższym poziomem wykształcenia szybciej tworzą nowe podmioty gospodarcze, są bardziej aktywni i łatwiej przyswajają innowacje techniczne, dokształcają się i szybciej przyuczają się do innych zawodów. Gmina powinna stworzyć jasny program rozwoju oświaty i edukacji na wsi, w tym celu. Kształcenie dorosłych można oprzeć na bazie istniejących szkół podstawowych i gimnazjów.
W grupie czynników jakości zasobów pracy w rolnictwie niskie oceny wiążą się przede wszystkim z wykształceniem ludności rolniczej zarówno użytkowników gospodarstw, jak i pozostałych członków rodzin rolniczych.
W obrębie indywidualnych gospodarstw rolnych najliczniejszą grupę stanowią osoby z wykształceniem podstawowym i bez wykształcenia (44,3 %) oraz zasadniczym zawodowym (31,3 %). Próg wykształcenia średniego (wykształcenie średnie, policealne i wyższe) przekroczony został jedynie przez 24,4 % ludności w wieku 15 lat i więcej.
Analizę wykształcenia ludności rolniczej przeprowadzono z punktu widzenia rozwoju produkcji rolniczej (wykształcenie użytkowników-kierowników gospodarstw rolnych) oraz możliwości pozarolniczej aktywności zawodowej (wykształcenie pozostałych, oprócz użytkowników, członków rodzin rolniczych). Wykazano, że barierą rozwoju rolnictwa oraz jego dostosowania się do warunków gospodarki rynkowej jest niski poziom wykształcenia użytkowników gospodarstw rolnych (wykształcenie podstawowe i bez wykształcenia – 46,5%).Ponadto zjawiskiem niekorzystnym jest odnotowana wyraźna przewaga gospodarstw prowadzonych przez osoby z wykształceniem nierolniczym (302 gosp.; wykształcenie rolnicze 170 gosp.). Przeprowadzona analiza wykazała także ograniczone – ze względu na niskie kwalifikacje ludności zamieszkałej w obrębie gospodarstw rolnych – możliwości rozwoju pozarolniczych form zatrudnienia (46,5 % ludności o wykształceniu podstawowym i bez wykształcenia). Z danych zamieszczonych w Strategii rozwoju woj. kujawsko – pomorskiego. Bilans otwarcia (1999), wynika, że gmina Janikowo ma od 20-25% użytkowników indywidualnych gospodarstw rolnych z wykształceniem średnim i wyższym.
Wzrost poziomu wykształcenia i kwalifikacje mieszkańców wpływają na rozwój społeczno-gospodarczy każdego obszaru, bowiem od poziomu wykształcenia zależy przystosowanie społeczeństwa do funkcjonowania w bardzo dynamicznej, podlegającej szybkim zmianom rzeczywistości społeczno-gospodarczej. Bowiem w aktualnych warunkach o pozycji społecznej i statusie materialnym mieszkańców coraz częściej decydują kwalifikacje, umiejętności szybkiego poszerzania wiedzy i dostosowywania kierunków wykształcenia do potrzeb rynku. A niski poziom wykształcenia ludności rolniczej jest aktualnie podstawową barierą restrukturyzacji gospodarczej wsi i rozwoju działalności pozarolniczych.
Powyższe potrzeby są również zapisane w Strategii rozwoju woj. kujawsko-pomorskiego, gdzie pierwszym celem operacyjnym jest podniesienie poziomu wykształcenia mieszkańców (Biuletyn Sejmiku województwa kujawsko-pomorskiego, nr 13 lipiec 2000, s. 19).
Na to zagadnienie nakłada się również wiek rolników, którzy w gminie Janikowo są stosunkowo jeszcze młodzi, bowiem właścicielami gospodarstw indywidualnych, jak wykazały badania kwestionariuszowe i wynika z danych statystycznych były na ogół osoby w wieku 40-49 lat (27,8 %), od 30-39 ( 22,2%) i 50-59 lat (17,9 %). Udział młodych gospodarzy do 40 roku życia wynosił 30,2 %, natomiast w wieku emerytalnym 14,6 %. Zatem, właścicielami gospodarstw indywidualnych były osoby w niezbyt jeszcze zaawansowanym wieku, średnio 49 lat.
Ocena struktury wieku i płci ludności rolniczej (łącznie z działkami rolnymi) nie wykazała istotnych barier demograficznych w rozwoju rolnictwa – ludność w wieku do 20 lat obejmuje 31,2 %, w wieku powyżej 60 lat 17,5 % ludności rolniczej. Korzystne uwarunkowania demograficzne rozwoju rolnictwa wiążą się także ze strukturą płci ludności rolniczej. Relatywnie niski wskaźnik feminizacji (liczba kobiet na 100 mężczyzn) odnotowano jedynie w przedziale wiekowym 30-39 lat (84,3).
Porównanie danych demograficznych z lat 1988-1996 pozwala stwierdzić, że w okresie transformacji ustrojowej, w wyniku problemów na pozarolniczym rynku pracy, nastąpiło zahamowanie odpływu migracyjnego z rolnictwa, co z jednej strony przyczyniło się do wzrostu liczby osób pracujących głównie w gospodarstwach rolnych (zjawisko negatywne), a z drugiej do poprawy struktury demograficznej ludności rolniczej – wzrostu liczby osób młodych oraz obniżenia tempa defeminizacji (zjawiska pozytywne).

7.1.2. Potrzeba poprawy infrastruktury wsi (gazyfikacja, kanalizacja, drogi, grunty wymagające rekultywacji itp.).

W wielu opracowaniach naukowych podkreśla się, że to właśnie poziom rozwoju infrastruktury w gminie oddziałuje na jej wielofunkcyjny charakter. Należy ogólnie stwierdzić, że w gminie Janikowo w zakresie infrastruktury sytuacja jest na średnim poziomie.
poniższe uzupełnić Analiza przeprowadzona w maju, czerwcu, lipcu i sierpniu 2000 roku wśród mieszkańców gminy (bezpośredni wywiad kwestionariuszowy objął 488 gospodarstw domowych, z obszaru miasta Janikowa 211 gospodarstw domowych liczących 684 osoby i z terenów wiejskich gminy 277 gospodarstw domowych liczących 1108 osób. Łącznie uzyskane opinie reprezentują poglądy 1792 mieszkańców miasta i gminy Janikowo, a także przeprowadzono badania ankietowe wśród 80 najważniejszych podmiotów gospodarczych) wykazała, że drogi rolne i dojazdowe są w niezbyt dobrym stanie, i że ogólnie stan komunikacji drogowej w gminie( zwłaszcza na obszarach wiejskich) jest niezbyt dobry, co jest poważną niedogodnością dla mieszkańców gminy oraz prawidłowego i sprawnego funkcjonowania podmiotów gospodarczych. w opinii ankietowanych najwyżej oceniono poziom telefonizacji gminy i wyposażenia w placówki handlowe i gastronomiczne.xxxxxxx
Powyższe potrzeby są również zapisane w Strategii rozwoju województwa kujawsko – pomorskiego w punkcie 3 i 11(Biuletyn Sejmiku województwa kujawsko – pomorskiego, nr 13 lipiec 2000, s. 19).

7.1.3. Potrzeba powiększania gospodarstw indywidualnych

Z przeprowadzonej wcześniej, w rozdziale 4, analizy struktury użytkowania ziemi w gminie wyraźnie wynika, że podstawową rolę w gospodarce gminy odgrywa rolnictwo bowiem 80,7% powierzchni gminy wykorzystywane jest w celach rolniczych. Dominują grunty orne (96,3 % udziału użytków rolnych). Wysoki udział rolnictwa w gminie odzwierciedla się również w sektorowej strukturze miejsc pracy, gdzie rolnictwo ma znaczną rolę.
Liczba ludności rolniczej zdefiniowana jako liczba osób w gospodarstwach domowych z użytkownikiem indywidualnego gospodarstwa rolnego wynosiła w 1996 r. 2114 osób. Analizowana kategoria ludności ulega w latach 1988-1996 zmniejszeniu (ubyło 285 os.), co przyczyniło się do spadku jej udziału w ogólnej liczbie ludności w mieście i gminie Janikowo – z 18,5 % w 1988 do 15,3 % w 1996 r. oraz obniżenia gęstości zaludnienia rolniczego (osoby/100 ha u.r.) z 44,1 os. (1988 r.) do 38.5 os. (1996 r.).
Wypada jednak zauważyć, że stosunkowa mała jest liczba podmiotów gospodarczych związanych z obsługą rolnictwa i ludności wiejskiej w gminie (jest to mniej niż 1/7 działających tutaj podmiotów gospodarczych- w wyniku badań ankietowych wśród właścicieli podmiotów gospodarczych stwierdzono, ze infrastruktura gospodarcza dotycząca obsługi rolnictwa jest niewystarczająca, oceniono ją bowiem na 1,5 w skali 3 stopniowej).
Przedstawione dane wskazują, że pod względem gospodarczym w gminie najsilniejszą pozycję na wiejskim rynku miejsc pracy zajmuje rolnictwo. Polepszanie się sytuacji materialnej ludności rolniczej może spowodować w perspektywie większe zapotrzebowanie na miejscowe usługi w samym rolnictwie, jak i również zwiększone potrzeby w zakresie usług świadczonych przez infrastrukturę bytową i społeczną na terenie gminy. w perspektywie to powinno spowodować przyrost liczby podmiotów gospodarczych związanych z zaopatrzeniem w usługi rolnictwa i ludności wiejskiej. z kolei ożywienie zbytu wiejskich produktów żywnościowych na rynku najbliższych miast (Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy) może spowodować rozwój drobnego przetwórstwa rolnego w gminie. Zwiększenie dochodowości gospodarstw rolnych w gminie, jak wynika z badań terenowych i ankiet przeprowadzonych wśród rolników, upatrywane jest m.in. poprzez zwiększenie wielkości areału gospodarstw i wysokotowarową produkcję rolną i wprowadzanie nowych odmian zboża i ras zwierząt inwentarskich. Prezentowane tutaj spostrzeżenia powstały w oparciu o istniejący materiał statystyczny, dane Urzędu Gminy oraz o bezpośrednio przeprowadzone badania kwestionariuszowe i obserwacje w terenie dokonane na 277 gospodarstwach rolnych.
Jak już w rozdziale czwartym zaznaczono, rodziny wiejskie związane z użytkowaniem gospodarstwa lub działki rolnej liczą 3 400 osób, tj. 24,5 % ogółu mieszkańców gminy.
Analiza porównawcza struktury własnościowej rolnictwa w mieście i gminie Janikowo w latach 1988-1998 wykazała spadek powierzchni gruntów w użytkowaniu gospodarstw rolnych sektora publicznego (głównie PGR). Ubyło 638 ha użytków rolnych, co przyczyniło się do obniżenia udziału gruntów sektora publicznego w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 15,4 % w 1988 r. (1130 ha) do 6,6 % w 1998 r. (492 ha). z kolei w ramach sektora prywatnego z jednej strony nie odnotowano istotnych zmian powierzchni w grupie gospodarstw indywidualnych i spółdzielczych, a z drugiej pojawiła się nowa, nie występująca w 1988 r., forma własnościowa rolnictwa spółka prawa handlowego. Przyczyniło się to do wzrostu udziału sektora prywatnego w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 81,2 % (1988 r.) do 91,6 % (1998 r.). Wzrost ten przede wszystkim wiąże się z dzierżawą gruntów skarbowych.
Wyraźne zmiany zachodzą w strukturze wielkości indywidualnych gospodarstw rolnych w gminie. Specyficzny, wyróżniający się brakiem dopływu gruntów do gospodarstw rodzinnych, charakter przemian własnościowych w rolnictwie gminy Janikowo, zdeterminował tempo i kierunki przemian w strukturze wielkościowej indywidualnych gospodarstw rolnych (por. tab. 4.8). w latach 1987-1996 odnotowano wzrost przeciętnej wielkości gospodarstwa od 9,7 ha do 11,7 ha. Jednakże przyrost ten wynikał głównie ze zmiany definicji spisowej indywidualnego gospodarstwa rolnego (1987 r. – powyżej 0,5 ha powierzchni ogólnej; 1996 r. – powyżej 1,0 ha użytków rolnych) – nie był efektem procesu koncentracji ziemi. Wskazuje na to przyrost liczby i powierzchni gospodarstw w grupie obszarowej 2-5 ha oraz spadek w przedziale 10-15 ha.
Analiza porównawcza struktury wielkościowej gospodarstw w latach 1992-2000 wykazała, że zachodzące procesy agrarne cechują się dużym zróżnicowaniem przestrzennym. Według danych Urzędu Miasta i Gminy Janikowo w 2000 r. przeciętna wielkość indywidualnego gospodarstwa rolnego wynosiła 10,4 ha. Miernik ten charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem terytorialnym – od 2,0 ha w mieście Janikowo i 7,2 ha w soł. Kołuda Mała do 18,2 ha w soł. Trląg. Porównanie średniej wielkości gospodarstwa w latach 1992 i 2000 wykazało niewielką tendencję spadkową (średnio w gminie –0,1 ha).
Analiza porównawcza liczby i powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych w poszczególnych grupach obszarowych w latach 1992-2000 pozwoliła także ujawnić zachodzący proces polaryzacji struktury wielkościowej gospodarstw. Wzrost liczby i powierzchni gospodarstw charakteryzuje gospodarstwa najmniejsze (do 7 ha) i największe (powyżej 15 ha). z kolei tendencja spadkowa obejmuje grupę gospodarstw średnich tj. 7-10 ha oraz 10-15 ha. w wyniku powyższego procesu w strukturze wielkościowej gospodarstw umocniły swoją pozycję gospodarstwa powyżej 15 ha. Zajmują one blisko 55 % ogólnej powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych. Odsetek ten cechuje się dużym zróżnicowaniem przestrzennym. Najwyższa wartości analizowanego miernika występuje w sołectwie Trląg (88,8 %). z kolei niski udział gospodarstw powyżej 15 ha w ogólnej powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych (poniżej 50 %) charakteryzuje sołectwa: Kołuda Mała (30,2 %), Góry (41,4 %), Ludzisko (43,2 %). Występuje tam niekorzystna struktura wielkościowa gospodarstw, a relatywnie niska przeciętna wielkość gospodarstwa stanowi główną barierę rozwojową rolnictwa. Na tych obszarach poprawa struktury wielkościowej gospodarstw, ze względu na brak rezerw gruntów państwowych przeznaczonych na upełnorolnienie rolnictwa, zachodziła poprzez zmniejszanie areału gospodarstw średnich i zasilanie ich gruntami największych – powyżej 15 ha.
Z badań i wywiadów kwestionariuszowych wynika, że 72,2% ankietowanych rolników w przyszłości przy sprzyjających okolicznościach planuje powiększyć swoje gospodarstwo rolne, aby podnieść jego opłacalność i dochodowość. Zamiary rolników względem swoich gospodarstw w zasadzie koncentrują się na zwiększeniu ich dochodowości. Blisko 69 % uczestniczących w badaniu rolników deklaruje chęć zwiększenia produkcji, głównie poprzez powiększenie swojego gospodarstwa (72,2 %). Jednak niewielu rolników chce wprowadzić do swoich gospodarstw zmiany o charakterze strukturalnym. 5,2 % respondentów rolników deklarowało chęć podjęcia działalności agroturystycznej. Wszystkie inne pomysły zmian deklarowało 25,8 % badanych rolników. Przestawieniem się na inny niż dotychczas profil upraw zainteresowanych było 4,9 %, a na inny profil chowu zwierząt 8,2 % ankietowanych rolników. Warto tu podkreślić, że stosunkowo niewielu badanych rolników chciało sprzedać gospodarstwo (9,8 %), bądź też oddać posiadaną ziemię za rentę strukturalną (4,9 %). Najczęściej z tych gospodarzy rekrutowały się osoby niechętne powiększeniu swojego gospodarstwa rolnego (17,6 % rolników). Stosunkowo mała część gospodarstw rolnych podejmuje się przetwarzania wytwarzanych płodów rolnych, zaledwie 22,2 %. Częściowo wytwarzane płody rolne przetwarza 30,6 % gospodarstw. Pozostałe 47,2 % rolników nie podejmuje takiej działalności. Stopień zmechanizowania gospodarstw rolnych deklarowany przez ich właścicieli jest generalnie niewystarczający; tak ocenia 46,8 % badanych rolników. Pozostali wskazywali wystarczające (37,1 %) lub zadowalające (16,1 %) wyposażenie w maszyny rolnicze swoich gospodarstw. Nabywanie nowoczesnej wiedzy rolniczej odbywa się głównie poprzez programy telewizyjne (62,8 % badanych właścicieli gospodarstw rolnych) oraz prasę (53,8 %), natomiast rola radia jest już niewielka (17,9 %). Również w podnoszeniu wiedzy niewielkie znaczenie mają kursy, w których deklaruje uczestnictwo 25,6 % ankietowanych rolników. Pewne znaczenie w pogłębianiu wiedzy rolniczej mają tradycje i przekazy rodzinne (14,1 %). Takie poglądy ujawniające się w opiniach respondentów wskazują, że istnieje świadomość wśród mieszkańców gminy, że tylko duże gospodarstwo rolne może być opłacalne i dać dobre utrzymanie rodzinie.

7.1.4. Potrzeba zagospodarowania państwowej ziemi.

W gminie, jak już wcześniej wspomniano, dominuje prywatna własność ziemi Przemiany agrarne w gminie Janikowo, zachodzące w okresie transformacji ustrojowej, wyróżniają się niewielkim transferem gruntów z byłego sektora uspołecznionego (PGR,RSP) do indywidualnych gospodarstw rolnych.. Spośród dwóch gospodarstw państwowych występujących w 1988 r., jedno z nich (Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki w Kołudzie Wielkiej) zachowało swój areał i jako gospodarstwo Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (własność Państwowych Osób Prawnych) pozostało w ramach sektora publicznego, a drugie (PGR w Głogówcu), zachowując wielkoobszarowy charakter, przekształciło się w spółkę sektora prywatnego. Nie odnotowano także istotnego dopływu gruntów do rolnictwa indywidualnego ze strony gospodarstw spółdzielczych (RSP w Janikowie, RSP w Trlągu), które dostosowały się do warunków gospodarki rynkowej, przez co zachowały swój areał. Taki kierunek przemian agrarnych, zachowujący wielkoobszarowy charakter gospodarstw byłego sektora uspołecznionego, hamuje proces koncentracji ziemi w rolnictwie indywidualnym.
Analiza zróżnicowania przestrzennego struktury własnościowej rolnictwa w gminie Janikowo wykazała dominację sektora prywatnego (oprócz soł. Kołuda Wielka), a w jego ramach indywidualnych gospodarstw rolnych (oprócz soł. Głogówiec). Obecnie w gminie Janikowo występują ograniczone możliwości poprawy (modernizacji) struktury agrarnej. Wynika to z niewielkiej powierzchni niezagospodarowanych gruntów w zasobie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (zaledwie 5,8 ha). Jednocześnie w zakresie MOŻLIWOŚCI aktywizacji gminy Janikowo za najważniejsze uznano:

  • Możliwość wykorzystania zasobów ludzkich;
  • Możliwość wykorzystania zasobów pracy;
  • Możliwość wykorzystania pozarolniczych miejsc pracy na miejscu;
  • Możliwość wykorzystania walorów rekreacyjno-wypoczynkowych;
  • Możliwość wykorzystania rezerw produkcyjnych wytwórczych miejscowych podmiotów gospodarczych i zwiększenie ich zasięgu oddziaływania;
  • Możliwość wykorzystania słabszych gleb i nieużytków pod budownictwo mieszkaniowe i gospodarcze
7.1.5. Możliwości wykorzystania zasobów ludzkich.

W miejsko-wiejskiej gminie Janikowo występuje na jej wiejskich obszarach wiejskich (na których to obszarach w większości województwa kujawsko-pomorskiego, jak również w pozostałej części kraju odnotowuje się depopulację wsi) począwszy od 1980 roku niewielka ich depopulacja. Natomiast w samej siedzibie gminy, mieście Janikowie, pomimo, ze jest ono położone w bliskim sąsiedztwie atrakcyjnych ośrodków miejskich jakimi są Inowrocław, Toruń i Bydgoszcz obserwuje się od dłuższego czasu przyrost liczby mieszkańców.
Przyrost w mieście jest tak znaczny, że w ostatnim 20-leciu nastąpił wyraźny wzrost liczby ludności stałej całej gminy Janikowo o prawie 12% tj. o 1567 osób (w 1980r – 12 339 osób, a w 2000r – 13 906 osób).
Przy czym warto zaznaczyć, że jest to w porównaniu z innymi gminami wiejskimi sytuacja dość wyjątkowa, bowiem w niewielu gminach wiejskich położonych blisko miast obserwuje się wzrost liczby ludności. Na przykład w gminie Inowrocław odnotowuje się ubytek liczby ludności, gdzie ludność gminy „wysysana” jest przez miasto Inowrocław. w przypadku gminy Janikowo, która pomimo tego, że położona jest w pobliżu tak dużych miast jak Inowrocław, Toruń czy Bydgoszcz zauważyć można od końca lat 80-tych wzrost liczby jej mieszkańców.
Przyrost naturalny w gminie traktowanej łącznie (który jest wynikiem zmian w poziomie urodzeń i zgonów) jest dodatni i kształtuje się na poziomie 5,2‰. Uwzględniając w miarę młodą strukturę demograficzną w mieście Janikowie należy oczekiwać, że poziom prokreacji ludności będzie utrzymywał się (uwzględniając krajowe trendy w zachowaniach prokreacyjnych) na podobnym poziomie. Na obszarach wiejskich przyrost ten w obecnym 2000 roku jest ujemny, co wynika z ogólnego procesu starzenia się ludności i w związku z tym małej prokreacji.
Gmina Janikowo nie odbiega pod względem zmian poziomu wskaźnika zawierania małżeństw, poziomu urodzeń i wskaźnika zgonów oraz przyrostu naturalnego od ogólnej tendencji jaką obserwuje się od początku lat dziewięćdziesiątych w Polsce. Ponadto nie bez znaczenia na poziom wymienionych wskaźników ma bliskie położenie prężnych ośrodków miejskich – Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy, które modyfikują zachowania prokreacyjne mieszkańców gminy upodabniając je do miejskiego poziomu. Ważną zmianą jakościową w zakresie przemian demograficznych w gminie Janikowo jest to, że od wielu lat zwiększa się liczba osób imigrujących na jej teren przy zmniejszającym się odpływie ludności. Chociaż należy podkreślić, że w latach 80-tych saldo migracji na obszarach wiejskich gminy Janikowo było ujemne, jednakże w latach 90-tych obserwuje się również tu przewagę napływu ludności nad odpływem (za wyjątkiem roku 1999). Pomimo, że jest to gmina miejsko-wiejska saldo migracji od początku lat 90-tych jest dodatnie (obserwuje się przewagę napływu ludności na obszar gminy nad odpływem). Fakt ten należy odnotować szczególnie, bowiem w większości wiejskich gmin województwa kujawsko – pomorskiego saldo migracji do początku lat dziewięćdziesiątych było ujemne.
Związane jest to z osiedlaniem się na terenie gminy wielu mieszkańców z innych obszarów woj. kujawsko-pomorskiego. Wydaje się, że sytuacja ta w gminie Janikowo wynika z atrakcyjności miasta Janikowa i jej położenia blisko Inowrocławia, dla którego obszar gminy jest atrakcyjnym miejscem zamieszkania (stosunkowo blisko miasta, przy dogodnym połączeniu komunikacyjnym).
z przeprowadzonych badań wynika, że w latach 1991-2000 (do lipca) w odpływie do Inowrocławia z gminy Janikowo brało udział 366 osób, co stanowi prawie 23% łącznego ogólnokrajowego odpływu z gminy, do Bydgoszczy zaś w tym samym okresie czasu przeniosło się 97 osób co stanowi 6 % ogólnego odpływu z gminy.
W napływie na teren gminy Janikowo udział miasta Inowrocławia jest nieco mniejszy i wynosi on za analizowany okres 303 osoby, co stanowi 13% całkowitego ogólnokrajowego napływu na teren gminy, natomiast napływ z Bydgoszczy wynosił 118 osób co daje nieco ponad 5% ogólnego napływu do gminy Janikowo).
Z przeprowadzonej analizy demograficznej wynika, że w gminie przybywa zasobów ludzkich, przy czym ich struktura jest zróżnicowana. Obecnie w gminie ludność w wieku przedprodukcyjnym stanowi 3639 osób (26,2%), w wieku produkcyjnym 8394 (60,4%) i poprodukcyjnym 1870 osób (13,4%). Warto tu podkreślić, że z roku na rok maleje liczba młodzieży do lat 17 a wzrasta liczba ludności w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym. Aczkolwiek gmina Janikowo należy do jeszcze stosunkowo młodych pod względem demograficznym gmin, to obserwując trendy demograficzne, należy się spodziewać, że w najbliższym czasie będzie się zmniejszać liczba ludności w wieku przedprodukcyjnym przy jednocześnie dużym wzroście ludności w wieku produkcyjnym i poprodukcyjnym. Sytuacja to może niekorzystnie odbić się na rynku pracy – potęgując problem bezrobocia i opieki społecznej dla bezrobotnych i ludzi starszych.
W gminie jak już wcześniej wspomniano, struktura płci jest zrównoważona (50,6% kobiet i 49,4% mężczyzn) przy czym uwzględniając tendencje demograficzne w gminie w ciągu kilku lat proporcje te zostaną naruszone i wskaźnik feminizacji będzie powoli wzrastał (uwzględniając dłuższy okres życia kobiet).
W latach 70-tych, 80-tych a nawet 90-tych we wsiach województwa kujawsko-pomorskiego obserwowano raczej defeminizację tj. więcej było mężczyzn niż kobiet. Również na wiejskim obszarze gminy Janikowo przypada obecnie 100 mężczyzn na 96 kobiet (lipiec 2000r). w ocenie demografów taka struktura płci jest zjawiskiem wyjątkowym w warunkach europejskich i określa się je jako zjawisko charakterystyczne dla obszarów z gospodarką surowcową i wczesnego rozwoju gospodarczego. w ostatnich latach zanika dotychczasowy proces maskulinizacji (liczba mężczyzn na 100 kobiet) wsi kujawsko -pomorskiej.
Sytuacja ta wiązała się z tym, że dawniej z obszarów wiejskich był duży odpływ kobiet do miast w tym również do Janikowa i Inowrocławia, obecnie kobietom coraz trudniej znaleźć miejsce pracy w mieście.
Z migracjami ze wsi i strukturami demograficznymi łączy się proces starzenia się ludności – dotyczy to również gminy Janikowo. Obserwujemy tu wzrost imigracji, wzrost bezwzględnej liczby ludności oraz wzrost ludności w wieku produkcyjnym. Generalnie struktura wieku ludności w gminie Janikowo kształtuje się korzystnie z punktu widzenia angażowania jej w procesy rozwojowe. Występuje stosunkowo jeszcze niski udział ludności w wieku poprodukcyjnym – oscyluje wokół 13 %. Struktura płci i wieku mieszkańców gminy Janikowo wskazuje na wysoki poziom jej zurbanizowania demograficznego, bardziej podobny do struktur miejskich aniżeli wiejskich.

7.1.6. Możliwości wykorzystania zasobów pracy

Syntetyczną miarą poziomu rozwoju gospodarczego jest m.in. wskaźnik stanowisk pracy na miejscu i czynnych zawodowo. Strukturę zawodową ludności miast i wsi wyraża się w układzie sektorów (I, II, III). Ich zmiana niekiedy występuje płynnie innym razem skokowo, zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu.
Wprawdzie z sektorowej struktury miejsc pracy w gminie Janikowo na terenach wiejskich wynika, że nadal dominującą rolę w jej gospodarce ma rolnictwo, zaś na obszarze miasta dominującą jest działalność produkcyjna wraz z budownictwem (tzw. II sektor gospodarczy) oraz transportem. Duże znaczenie, zwłaszcza w mieście, jako dostarczyciel miejsc pracy mają handel i usługi. Wśród nich najważniejszą rolę pełnią tzw. „usługi budżetowe”, które obejmują edukację, kulturę, ochronę zdrowia, opiekę społeczną, administrację.
Warto tutaj dodać, że duża liczba mieszkańców gminy Janikowo dojeżdża do pracy w Inowrocławiu (badania bezpośrednie na terenie gminy ujawniły, że spośród ich mieszkańców 317 osób dojeżdżało do pracy do w Inowrocławiu (294 osoby) i do Bydgoszczy (23 osoby), Mogilna. Uwzględniając pozostałą prawie 1/3 liczby ogółu posesji w gminie (które nie objęto bezpośrednim badaniem terenowym) i zamieszkujące w nich osoby, należy szacować, że dojazdy do pracy z gminy Janikowo do Inowrocławia i Bydgoszczy sięgają łącznie 500-520 osób. Gmina Janikowo daje również pracę mieszkańcom innych gmin i miast, najsilniej w tym zakresie powiązana jest z Inowrocławiem, Mogilnem, Strzelnem. Działające na terenie gminy podmioty gospodarcze w liczbie 667 dają zatrudnienie i utrzymanie ich właścicielom i z reguły najbliższej rodzinie. Są to przeciętnie (za wyjątkiem kilku dużych podmiotów) małe jednostki działalności gospodarczej zatrudniające od 1 do 2 osób. Średnio przypada 1,5 osoby na jeden podmiot gospodarczy. w sumie daje to 542 miejsca pracy. Najwięcej podmiotów gospodarczych związanych jest z działalnością w III sektorze gospodarczym w handlu (44,3%) i usługach materialnych (17,5%), w usługach niematerialnych (9,6%) i gastronomii (2,1%). Stwarzają one ponad 73,5 % miejsc pracy swoim właścicielom i ich krewnym. Uzupełniają je podmioty gospodarcze działające w II sektorze gospodarczym (przemysł – 13,2% i budownictwo- 6,2%). w transporcie zaś działa 7% ogólnej liczby podmiotów gospodarczych. Spośród 677 podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w gminie z obsługą rolnictwa i ludności wiejskiej w gminie związane jest niecałe 5% działających tutaj podmiotów gospodarczych. w celu przeanalizowania sytuacji w gminie Janikowo w zakresie funkcjonowania podmiotów gospodarczych wśród właścicieli najważniejszych podmiotów (80 podmioty ) przeprowadzono badania ankietowe. Uczestniczące w badaniu ankietowym podmioty gospodarcze zatrudniały łącznie 542 osoby, z czego 47 % stanowili mężczyźni a 53 % kobiety. Rynkiem zbytu dla ich produktów i usług był rynek lokalny (miejscowy – miasto i gmina Janikowo), na którym lokowali 62% swojej działalności. Rynek regionalny(województwo kujawsko – pomorskie) miał już dużo mniejsze znaczenie (35%). w większości są to więc przedsiębiorstwa małe, niewiele jest przedsiębiorstw dużych, dlatego rozprowadzanie wytwarzanych produktów i usług na rynku krajowym, a tym bardziej zagranicznym byłoby dla nich nieopłacalne. Prawie 40% przedsiębiorców zamierza w niedługim czasie podjąć w swojej firmie określone inwestycje, 21,7 % planuje zwiększyć zatrudnienie, a 11%. właścicieli firm planuje w najbliższym czasie zmniejszyć zatrudnienie. A zatem większość przedsiębiorców myśli o rozbudowie swoich firm. 4% właścicieli zamierza przenieść swoje przedsiębiorstwo w inne miejsce poza teren gminy. Ankietowani przedsiębiorcy aż w 62,1% są zdania, że powinno zostać uruchomione połączenie MZK pomiędzy Inowrocławiem a ich miejscem zamieszkania. Ułatwiłoby to dojazdy, skutkiem czego usprawnione zostałoby załatwianie wielu spraw. Dziwić może fakt, że 7% respondentów nie podziela tego zdania, gdyż obawia się rozwoju konkurencji dla prowadzonego przez nich interesu, 26% nie ma zdania na ten temat. Z powyższego wynika, że podmioty gospodarcze działające na terenie gminy są tu trwale osadzone i w nich również należy upatrywać pracodawców, tym bardziej, że część z nich ma zamiar, najbliższej przyszłości, zwiększyć zatrudnienie. z powyższych danych wynika (struktury miejsc pracy w gminie i dojazdów do pracy poza gminę), że z roku na rok powiększa się liczba pozarolniczych miejsc pracy na wsi i pozarolniczych źródeł utrzymania. Na terenie gminy dokonują się ważne przemiany społeczno-zawodowe. Są one wynikiem narastania na wsi niezarobkowych źródeł utrzymania, wzrostu pozarolniczych miejsc pracy w gminie oraz dojazdów do pracy do miasta Janikowa i Inowrocławia oraz imigracji ludności w wieku produkcyjnym. Dojazdy do pracy do miasta Janikowa czy Inowrocławia ułatwia bardzo wysoki, jak na warunki wiejsko-miejskie wskaźnik motoryzacji (liczba samochodów osobowych na 1000 mieszkańców gminy.
Z powyższych przesłanek wynika wniosek o celowości pozarolniczej aktywizacji gminy Janikowo (zagadnienie to, jak się wydaje, należy traktować łącznie z miastem Janikowem, od którego mogą pójść impulsy rozwojowe i z którym to miastem gmina jest powiązana nie tylko administracyjnie ale również funkcjonalnie.

7.1.7. Możliwości wykorzystania pozarolniczych miejsc pracy na wsi

W gminie Janikowo istnieją duże możliwości wykorzystania pozarolniczych miejsc pracy. Przy czym funkcje pozarolnicze z ekonomicznego punktu widzenia mogą być wywołane z jednej strony impulsami oddolnymi (lokalnymi), które zależą od warunków miejscowych tj. systemu gospodarki rolniczej w danej gminie, poziomu dochodów ludności wiejskiej itp., z drugiej strony mogą być kreowane zewnętrznie (wywołane np. wzrostem dochodów ludności miejskiej Janikowa, Inowrocławia, która tworzy pozarolnicze funkcje w gminie, poziomem rozwoju ekonomicznego kraju, polityką finansową i prawną państwa itp.).
Należy podkreślić, ze we wsiach położonych blisko miast (gminach zurbanizowanych), a do takich należy gmina Janikowo istnieją przeciętnie większe możliwości ich wielofunkcyjnego rozwoju. Tym bardziej, ze na terenie gminy jak już wcześniej wspomniano, są korzystne przeobrażenia w zakresie stopnia rozwoju funkcji pozarolniczych. Świadczy chociażby o tym udział zatrudnionych w zawodach pozarolniczych (wśród osób czynnych zawodowo w gminie), udział ziemi rozdysponowanej na cele pozarolnicze i stale wzrastająca liczba firm i podmiotów gospodarczych zajmujących się działalnością pozarolniczą (por. rozdział 5) jak również udział dochodów z pracy pozarolniczej w strukturze dochodu osobistego ludności wiejskiej i udział dochodu w budżecie Gminy Janikowo ze źródeł nierolniczych.
Warto przy tym zaznaczyć, że również samo rolnictwo wpływa bezpośrednio na rozwój pozarolniczych funkcji gminy Janikowo.
Mamy tu na uwadze m.in: usługi produkcyjne dla rolnictwa (których liczba niestety ulega zmniejszeniu i jest w tym zakresie pewne niedoinwestowanie, liczba rzemieślników również ulega zmniejszaniu), usługi dla ludności, przetwórstwo rolne i spożywcze oraz budownictwo gospodarczo-produkcyjne Duże możliwości upatruje się w rozwoju usług dla ludności, tym bardziej, ze w ostatnich latach w tym zakresie obserwuje się zarówno negatywne jak i pozytywne tendencje. Do negatywnych przejawów transformacji ustrojowej na wsi zaliczyć możemy m.in. likwidację licznych bibliotek gminnych, kiosków RUCH, klubów rolnika, spadek liczby przedszkoli i szkól podstawowych. Do pozytywnych przeobrażeń w gminie Janikowo, w samym mieście jak i a obszarach wiejskich, należy zaliczyć powstawanie licznych sklepów sprzedaży detalicznej, zakładów gastronomicznych i innych punktów handlowych. Chociaż w tym zakresie, jak wykazały badania ankietowe (zarówno wśród mieszkańców jak i podmiotów gospodarczych) istnieją w gminie pewne niedobory i poprawa tej sytuacji jest jedną z szans rozwoju pozarolniczych miejsc pracy.
Również istnieje możliwość tworzenia przemysłowych miejsc pracy, bowiem z przeprowadzonych badań ankietowych wśród właścicieli podmiotów gospodarczych wielu z nich w najbliższej przyszłości zamierza zwiększyć zatrudnienie jeśli będą stworzone ku temu warunki (kredyty, preferencje itp.).
Nieograniczone wręcz możliwości gmina Janikowo ma w zakresie tworzenia usług dla turystyki, wypoczynku i rekreacji (większość ankietowanych wykazała na braki w tym zakresie).
Z wyżej wspomnianych rozważań wynika, że decydującym warunkiem dla kreowania proefektywnych wielofunkcyjnych przekształceń strukturalnych gminy Janikowo jest stopień rozwoju infrastruktury społecznej i technicznej.

7.1.8. Możliwości wykorzystania walorów rekreacyjno -wypoczynkowych

Turystyka, wypoczynek, rekreacja – to pojęcie nieodłącznie związane z życiem każdego z nas. Obok prawa do pracy każdy człowiek ma niezaprzeczalne prawo do wypoczynku. Gmina Janikowo położona jest w strefie granicznej dwóch jednostek historycznych: Pałuk i Kujaw mających wysokie walory rekreacyjno wypoczynkowe. Jest to obszar ze znaczną liczbą jezior, parków dworskich, szczególnie przydatny dla turystyki i rekreacji podmiejskiej. Powinien zostać wyposażony w utwardzone drogi piesze, rowerowe i jeździeckie, nawiązujące do już istniejących tu dróg lokalnych oraz w punkty widokowe i dla plenerów malarskich.
Obydwie części gminy, zarówno ta położona w strefie wysoczyzny morenowej falistej (Pałuki) i ta związana z Kujawami nadają się do rekreacji podmiejskiej o charakterze wycieczek pieszych, rowerowych, jeździeckich, dla wędkarstwa rekreacyjnego (ale także do rynkowej hodowli ryb). Zaś dominująca na obszarach wiejskich gminy gospodarka rolna powinna zostać wzmocniona wyspecjalizowanymi usługami dla rolnictwa i mieszkańców wsi. Jest tu miejsce dla rozwoju małych podmiotów gospodarczych. Dodatkową funkcją możliwą do wprowadzenia do niektórych gospodarstw rolnych jest działalność agroturystyczna. Tym bardziej, że turystyka rustykalna (wiejska) w Polsce zaczyna ze względu na duże zapotrzebowanie mieszkańców miast intensywnie się rozwijać.
Z przeprowadzonych badań ankietowych wynika, że prawie 90% respondentów (zarówno wśród mieszkańców gminy, jak i podmiotów gospodarczych) uważa, że gmina powinna rozwijać również funkcję wypoczynkowo-rekreacyjną. 58% ankietowanych twierdzi, że w celu przyciągnięcia turystów i wczasowiczów powinno powstac pole namiotowe, 47% badanych twierdzi, że należy zbudować camping, 20% ze powinno powstać schronisko, 14 % ze hotel, 23% twierdzi ze należy oczyścić jezioro i 4,3% postuluje oczyścić plażę.
Gmina Janikowo posiada dość wysoką wartość przyrodniczo- kulturową i dużą atrakcyjność wypoczynkowo-rekreacyjną, które to warunkuje stosunkowo duża powierzchnia jezior, parków dworskich, osobliwości florystyczne i liczne stanowiska archeologiczne.
Gmina posiada interesujące, lecz mało rozpropagowane, dziedzictwo kulturowe w postaci obiektów zabudowy sakralnej i świeckiej oraz stanowisk archeologicznych (m.in. wiejskie kościoły, dawne cmentarze ewangelickie, rzymsko-katolickie, zespoły pałacowo-parkowe), stare domy wiejskie, szkoły z przełomu wieków, a zwłaszcza średniowieczne układy przestrzenne wsi. Są to wszystko obiekty dużej wartości kulturowej (krajobrazowej, architektonicznej, historycznej), które muszą być otoczone szczególną opieką władz i lokalnego społeczeństwa oraz udostępniane w różnej formie potencjalnym uczestnikom ruchu turystyczno-wypoczynkowego, zwłaszcza weekendowego pochodzącego głównie z Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy.
A zatem możliwość wykorzystania w gminie Janikowo walorów turystyczno-rekreacyjnych wynika z kilku przesłanek:
a) znacznego udziału jezior,
b) czyste powietrza na obszarach wiejskich,
c) walory historyczno-urbanistyczne gminy,
d) akceptacja społeczności gminy do kreowania funkcji wypoczynkowo-rekreacyjnej,
e) wzrost oczekiwań ludności wiejskiej w odniesieniu do spędzania przez nią swojego czasu wolnego,
f) oczekiwania mieszkańców samego Janikowa, Inowrocławia, Torunia i Bydgoszczy odnośnie wypoczynku na wsi (zwłaszcza wypoczynku weekendowego, tym bardziej, że wielu mieszkańców Inowrocławia osiedliło się tu na stałe, wliczając weekendowe przyjazdy do nich gości walor wypoczynkowo-rekreacyjny gminy będzie jeszcze bardziej zauważony i na zasadach dyfuzji informacji przenikał na coraz szersze kręgi osób).

Funkcja rekreacyjno-wypoczynkowa jest tym bardziej istotna, że cały czas dąży się do skrócenia czasu pracy (i zapewne już niedługo w tym zakresie będą obowiązywać nowe uregulowania prawne) i ludzie będą mieć coraz więcej czasu wolnego. W tym zakresie gmina Janikowo ma nieograniczone możliwości rozwoju. Można tu organizować i tworzyć liczne przedsięwzięcia turystyczno-wypoczynkowe. Wymienić wypada np. organizację ścieżek rowerowych, ekologicznych ścieżek zdrowia (pieszych i konnych – hipoterapia kompleksowa dla niepełnosprawnych, tym bardziej, że w Ciechocinku są festiwale dla dzieci niepełnosprawnych), zlotów turystycznych i rowerowych, zawodów przełajowych (regionalnych i ogólnokrajowych); święta, ziemniaka, miodobrania (jest znaczna liczba producentów miodu) itd., zawodów, rybackich, wędkarskich, wycieczek i szlaków konnej jazdy, szlaków hipoterapii, zawotów sportow motorowodnych, zawodów pływackich na bazie Basenu w SP nr 3. Warto byłoby pomyśleć, o organizowaniu pikników (festynów) rzemieślniczych (które przyciągną oprócz miejscowych również ludność miejską), tym bardziej że coraz modniejsze, jak wykazały nasze badania, jest przenoszenie się ludności z miasta na wieś. w tym zakresie bliskie położenie blisko Torunia, w którym jest Uniwersytet z Wydziałem Sztuk Pięknych, na którym pracuje dużo znamienitych artystów i rzemieślników. Jak pokazały doświadczenia francuskie – artyści rzemieślnicy przybywali na obszary wiejskie aby tam szukać samotności i kontaktu z naturą, niezbędnych dla wykonywania ich sztuki: tkactwa, garncarstwa, rzeźby, malarstwa itp. Rzemiosło dostosowuje się na ogół do zmian mody, lecz nie wymaga kosztownych inwestycji. Garncarz, stolarz, tkacz mogą wspólnie dzielić atelier i wspólnie wystawiać wyroby, formuła ta szybko upowszechniła się we Francji, Niemczech i innych krajach (Leger Daniel, Hervieu Bernard, 1994). Wydaje się również, że na rozległych obszarach nieużytków można byłoby wybudować stały kompleks rekreacyjno-wypoczynkowy np.”wesołe miasteczko” – dla mieszkańców Gminy i przyjezdnych gości z innych pobliskich miast i wsi; schronisko całoroczne, camping. Przy tej okazji warto zaznaczyć, że dla codziennego wypoczynku młodzieży wiejskiej i zadowolenia z zamieszkiwania w Gminie należałoby pomyśleć o “karczmie lub gospodzie ludowej”. “Przestrzeń” rekreacyjna dla młodzieży, sklepy i komunikacja MZK może sprzyjać integracji środowiska młodzieżowego gminy i w przyszłości większej identyfikacji z gminą. z perspektywy socjokulturowych możliwości rozwoju wsi (gminy) brak gospody-karczmy, jak wykazały badania przeprowadzone w wielu krajach zachodnich wydaje się mieć najdalej idące konsekwencje. Przyspiesza ono i tak już groźną segregację społeczności wiejskiej. Np. likwidacja gospody, karczmy pociąga za sobą także zamknięcie jednego większego pomieszczenia nadającego się do organizacji imprez, co szczególnie uderza w młode pokolenie, dodatkowo potęgując zjawisko jego „rozproszonej „ucieczki” ze wsi. Jak wykazały nasze badania ankietowe w Gminie istnieje duże zapotrzebowanie na „przestrzeń” dla młodzieży, gdzie mogłaby ona wspólnie spędzić czas, która oferowałaby więcej i była mniej „zdefiniowana” niż sala w gospodzie czy kawiarni. Mogłaby nią być, np. nieużywana stodoła lub jakikolwiek inny pusto stojący budynek (obora, stodoła). Decydujące znaczenie ma tu fakt udostępnienia dla młodzieży „samosterownego” pomieszczenia do mniej lub bardziej dowolnego użytkowania. Inne zagadnienie z tego samego kręgu spraw dotyczy komunikacji publicznej (podmiejskiej) na obszarze gminy pozbawionym komunikacji liniowej (MZK). Problemy z przemieszczaniem się dotykają w szczególności ludzi starszych i gospodynie domowe, nie dysponujące własnym pojazdem względnie drugim samochodem. Chociaż w przypadku Gminy Janikowo zagadnienie to nie jest tak istotne bowiem Gmina ma dobre połączenia mikrobusowe.

7.1.9. Możliwości wykorzystania rezerw produkcyjnych wytwórczych miejscowych podmiotów gospodarczych i zwiększenie ich zasięgu oddziaływania

Na podstawie przeprowadzonych badań wśród właścicieli podmiotów gospodarczych stwierdzono, że istnieją duże możliwości wykorzystania rezerw produkcyjnych miejscowych podmiotów gospodarczych, w zakresie zwiększenia różnorodności branżowej, zwiększenia zatrudnienia (miejscowego i zamiejscowego) i zasięgu oddziaływania (produkcji i usług sprzedanych na zewnątrz gminy) – szczegółowo omówiono je w rozdziale 6.

7.1.10. Możliwości wykorzystania słabszych gleb i nieużytków pod budownictwo mieszkaniowe i gospodarcze

Kolejną funkcją obszarów wiejskich jest budownictwo gospodarcze i mieszkaniowe Przedstawiona w rozdziale czwartym struktura dynamiki rozwoju inwestycji budowlanych wyraźnie wskazuje, że w gminie Janikowo mamy do czynienia z rozwojem wielofunkcyjnym. Jego cechą charakterystyczną jest wprowadzenie, obok funkcji rolniczej, funkcji mieszkaniowej (rezydencjalnej) i związanych z nimi funkcji usługowo-produkcyjnych, a więc generalnie biorąc pozarolniczych. z naszych badań wynika, że przy tak dużym zainteresowaniu działkami budowlanymi i budownictwem na terenie gminy mogłoby być znacznie więcej usług o charakterze budowlanym. Dla rozwoju funkcji rezydencjalnej (mieszkaniowej) oraz dla nowoczesnych działalności pozarolniczych na terenie gminy szczególną przydatność mają kapitały pochodzące z miasta Janikowa, Inowrocławia Torunia, Bydgoszczy i dalszego regionu. Struktura podejmowanych przez nich inwestycji będzie także coraz silniej oddziaływać na miejscowych inwestorów, których struktura inwestycji będzie coraz bardziej upodabniać się do tych pochodzących z miast.

Charakterystyka położenia geograficzno-ekonomicznego gminy Janikowo

16 Kwi

Szczególne miejsce w badaniu każdego regionu – gminy winna zająć analiza uwzględniająca jego położenie ekonomiczno-geograficzne. Bowiem ze względu na zawartą w nim całą gamę komponentów ściśle ze sobą powiązanych może ono być podstawą dla określenia potencjału rozwojowego danego obszaru.
Z położeniem wiąże się powstanie i rozwój na danym obszarze , w danej wsi, takich lub innych funkcji. Funkcje każdego obszaru, każdej gminy należy zatem wiązać m.in. z cechami i osobliwością położenia geograficznego i ekonomicznego jak i z charakterem jego powiązań zewnętrznych.
Specyfika i osobliwość położenia ekonomiczno-geograficznego polega na tym, że określa ono potencjalne możliwości i warunki rozwoju każdej gminy. Położenie ekonomiczno-geograficzne danej gminy stanowi zatem jego potencjał, natomiast geograficzny podział pracy jest realizacją tego potencjału.
Położenie ekonomiczno-geograficzne jest ważnym elementem wpływającym na kondycję tej lub innej gminy. A więc położenia gminy nie można ograniczać do czystego faktu jej lokalizacji i odpowiedzi na pytanie, gdzie znajduje się ta lub inna gmina i jakie zajmuje ona miejsce na powierzchni Ziemi. Zasadnicza sprawa tkwi w tym , że dany obiekt geograficzny – gmina) położona jest właśnie w tym a nie w innym miejscu i że znajduje się ona z innymi obiektami, ze swoim otoczeniem w określonych zależnościach. A więc ważne jest nie tyle ” gdzie” znajduje się dana gmina, lecz jak jest ona położona odnośnie tego wszystkiego, co leży poza jej granicami. Inaczej mówiąc samo „gdzie” można głęboko poczuć tylko za pośrednictwem licznych „jak”, to znaczy wielokrotnych związków przestrzennych.

Niezwykle istotnym w badaniu położenia ekonomiczno-geograficznego jest wykrycie jego cech “regionalnych” lub “powszechnych” oraz co jest bardzo trudne, wypracowanie metod jego ilościowej oceny.
Przy okazji warto nadmienić, że wartość położenia ekonomiczno-geograficznego może się zmieniać i dezaktualizować z czasem. dezaktualizacja polega na tym, że niektóre czynniki położenia, które były ważne i znaczące dla rozwoju gminy w jednym okresie (epoce), nie koniecznie są ważne i aktualne w innym późniejszym. Ich miejsce zajmują inne elementy położenia ekonomiczno-geograficznego. Niekiedy ze zmianą znaczenia położenia danej jednostki osadniczej, terytorialnej, administracyjnej, część z nich zaczyna podupadać i ma zahamowany dalszy rozwój. A więc oceniając położenie gminy należy ten historyczny (dynamiczny) wzgląd mieć również na uwadze.
Rozwój gminy i miasta Janikowo uwarunkowany jest wieloma czynnikami. Jednym z nich jest
położenie geograficzne.
Wyraża ono związki Gminy z zajmowaną przez nią przestrzenią. Analizuje się je w ujęciu makrogeograficznym (ogólnogeograficznym- rys. 1) i mikrogeograficznym (topograficznym). Położenie ogólnogeograficzne ujmuje relacje Gminy z otaczającymi ją dużymi obszarami. Składa się na nie położenie Gminy w stosunku do: 1. regionów geograficznych (fizycznych i społeczno-ekonomicznych), 2. Położenie w sieci osadniczej i w odniesieniu do innych gmin, 3. szlaków i węzłów komunikacyjnych, 4. swojego bliższego i dalszego zaplecza.
Natomiast położenie topograficzne ujmuje relacje pomiędzy lokalnymi warunkami środowiska geograficznego (rzeźba terenu, sieć rzeczna, klimat, szata roślinna, gleby itp.) a urządzeniami trwałymi poszczególnych wsi wchodzących w skład gminy.
Licząca 13 891 osób (stan 20.07.2000r.) gmina Janikowo położona jest na terenie o urozmaiconej rzeźbie młodoglacjalnej. Krajobraz morfologiczny jest dość zróżnicowany, składają się na niego głównie formy polodowcowe, fluwialne i eoliczne. Rzeźba terenu jest urozmaicona, zaznacza się wyraźna różnica pomiędzy częścią północną gminy i częścią południową.
Miasto i gmina Janikowo leży na zachodnim krańcu Wysoczyzny Kujawskiej, w ramach której (ze względu na jej niejednorodność krajobrazową) można wyróżnić płaską część północną, określaną jako Równina Inowrocławska, oraz bardziej urozmaiconą pod względem krajobrazowym część południową, określaną jako Pojezierze Kujawskie (Kondracki, 1978). Wysoczyzna Kujawska stanowi najdalej na wschód wysunięty fragment Niziny Wielkopolsko-Kujawskiej, rozciągającej się aż po dolinę Odry. Jest to jednocześnie historyczne terytorium Kujaw, które jednak oprócz słynnej ze swych urodzajnych czarnych ziem wysoczyzny (Kujawy Czarne) obejmowały również część lewobrzeżną Kotliny Włocławskiej, wyścieloną piaskami wydmowymi (Kujawy Białe). Precyzując położenie gminy Janikowo należy stwierdzić, że leży ona na obszarze Kujaw Czarnych (chociaż niektóre jej fragmenty, w północno-zachodniej części, położone są na pograniczu Kujaw i Pałuk -historycznie przynależnych do Wielkopolski, po obydwu stronach Jeziora Pakoskiego, zaś sama siedziba gminy – miasto Janikowo- rozlokowała się na wschodnim jego brzegu, około 12 km na południowy-zachód od Inowrocławia (stolicy Kujaw Czarnych).

Kujawy – region o daleko sięgających tradycjach historycznych i gospodarczych, wkroczyły po II wojnie światowej w nową fazę rozwojową. Obok wysokotowarowego rolnictwa i związanego z nim przetwórstwa coraz znaczniejszą rolę odgrywa eksploatacja miejscowych złóż surowcowych, zwłaszcza wapienia i soli. Powstałe na ich bazie nowe gałęzie przemysłu doprowadziły wespół z ogromnymi inwestycjami, realizowanymi w latach pięćdziesiątych naszego stulecia, do wytworzenia się ważnego okręgu gospodarczego, określanego popularnie jako Zielone i Białe Zagłębie Kujaw. Występujące w jego obrębie miasta i osiedla, jak Inowrocław, Kruszwica, Pakość, Strzelno i Janikowo, oraz historycznie przynależne do Wielkopolski -Barcin, Piechcin, Wapienno i Mogilno, choć ściśle związane z najbliższym środowiskiem, różnią się pod wieloma względami m.in. genezą i strukturą przestrzenno-funkcjonalną.
Ten ostatni zwłaszcza czynnik jest szczególnie istotny w tworzeniu się więzi międzyosiedlowych. Na kierunek, przeobrażenia i tempo rozwoju gminy Janikowo szczególny wpływ wywiera jej bliskie sąsiedztwo z prężnym ośrodkiem – Inowrocławiem, z którym gmina jak wykazały badania jest organicznie związana pod wieloma względami. Pod względem pozycji demograficznej i gospodarczej, określonej liczbą ludności i liczbą zatrudnionych, Janikowo zajmuje trzecie miejsce wśród sześciu miast regionu inowrocławskiego: po Inowrocławiu i Mogilnie, a przed Pakością, Kruszwicą i Strzelnem.
W układzie podziału fizjograficznego Polski (wg J. Kondrackiego) obszar miny Janikowo zaliczony jest do mezoregionu Pojezierza Gnieźnieńskiego. Z kolei w ramach podziału glebowo-rolniczego obejmuje dwie, oddzielone Jeziorem Pakoskim, jednostki: Region Inowrocławski (Kujawski) oraz Region Żnińsko-Mogileński (wg Instytutu Upraw Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach).
W obrębie analizowanego obszaru dominującym typem krajobrazu naturalnego jest wysoczyzna morenowa płaska, co wiąże się z niewielkim zróżnicowaniem hipsometrycznym (deniwelacje 2-3 m). Potwierdza to bonitacja rzeźby terenu gminy Janikowo, gdzie udział obszarów korzystnych i bardzo korzystnych dla rolnictwa wynosi blisko 85 %.
Na terenie gminy Janikowo istnieją dogodne warunki glebowe, potwierdza to ocena kompleksów przydatności rolniczej gleb, według której kompleks pszenny bardzo dobry i dobry obejmuje blisko 58 %, a żytni bardzo dobry i dobry 30 % gruntów ornych. Także ocena przyrodniczo-ekonomiczna gleb (klasy bonitacyjne) wykazała wysokie udziały klas IIIa (49,6 %) i IIIb (27,1 %).
Istotnym elementem oceny warunków glebowych jest udział gleb o najwyższej wartości bonitacyjnej (klasy I, II, IIIa, IIIb), podlegających bezwzględnej ochronie ustawowej przed zmianą sposobu użytkowania. Miernik ten wynosi przeciętnie dla gminy Janikowo 75,3 %.
Oprócz uwarunkowań historycznych na współczesny obraz rolnictwa w gminie istotny wpływ wywarły także procesy urbanizacji i industrializacji. Wynika to przede wszystkim z oddziaływania miasta Janikowa, w obrębie którego zlokalizowano cukrownie (wpływ na strukturę produkcji rolniczej) oraz Janikowskie Zakłady Sodowe (wpływ na strukturę społeczno-ekonomiczną).
Ponadto w sferze uwarunkowań pozaprzyrodniczych zaznacza się korzystne położenie komunikacyjne gminy, zwłaszcza w zakresie transportu kolejowego, przez jej teren przebiega magistrala kolejowa Poznań -Inowrocław dzięki czemu gmina ma połączenie kolejowe z wieloma dużymi miastami (m.in. Bydgoszczą, Toruniem, Gnieznem, Olsztynem, Kutnem, Włocławkiem, Warszawą, Iławą) oraz liczne drogi kołowe.
Gmina Janikowo zajmuje powierzchnię 93 km kw, w skład gminy wchodzi 12 sołectw skupiających 20 miejscowości (w tym miasto Janikowo). Prawie 14- tysięczna ludność gminy utrzymuje się z pracy w przemyśle, rolnictwie, handlu i drobnym rzemiośle.
Na terenie gminy są duże zakłady przemysłowe (Janikowskie Zakłady Sodowe, cukrownia Janikowo, inne firmy przemysłowe, jednostki handlowe, podmioty z branży transportowej, budowlanej i innej.

Metody dochodowe

2 List

Opierają się na założeniu, że przedsiębiorstwo jest dobrem, którego wartość zależy od korzyści finansowych, jakie przyniesie ono właścicielowi w przyszłości. O wartości przedsiębiorstwa stanowi zaktualizowana na moment wyceny suma przewidywanych dochodów finansowych. Istotą tych metod jest określenie wielkości strumieni dochodów, jakie wyceniane jednostki są zdolne wykreować w przyszłości.

W ramach tego procesu należy określić okres, w którym przedsiębiorstwa będą dysponowały zdolnością do generowania dochodów oraz zaprognozować wielkości dochodów przedsiębiorstw w poszczególnych latach przyjętego horyzontu.

Wśród metod dochodowych wykonujemy wyceny metodą zdyskontowanych przyszłych przepływów pieniężnych, metodą przyszłych zysków oraz metodami opartymi na wartości dywidendy.

Ogólna formuła wartości, bazującej na dochodach właścicieli przedstawia się następująco:

prace [1] (a)

,gdzie:
WD – wartość dochodowa wycenianego przedsiębiorstwa

WP – wpływy kapitałowe o charakterze zwrotów na rzecz inwestorów

WW – wydatki kapitałowe inwestorów na rzecz przedsiębiorstwa

DD – dywidendy

DI – inne dochody inwestorów związane z posiadaniem przedsiębiorstwa

q – czynnik dyskonta

t – lata

Przedstawiona powyżej formuła, uważana jest za jedynie prawdziwą, choć jej odzwierciedlenie w praktyce jest mało możliwe. Dlatego też stosuje się rozwiązania upraszczające ogólna formułę wartości.

W literaturze podaje się dochodową wartość wyceny jednej akcji jako[2]:

prace2(b)

,gdzie:
P – wartość akcji zwykłej

Ct – dochód z tytułu posiadania akcji uzyskiwany w t-tym okresie

r – wymagana stopa zwrotu inwestora

n – liczba okresów posiadania akcji.

Dochód z tytułu posiadania akcji zwykłej pochodzi z dwóch źródeł:

  1. zmiany ceny akcji w okresie inwestowania,
  2. dywidend (ewentualnie innych dochodów, np. wynikających z praw poboru) uzyskanych w okresie inwestowania.

Niedogodnością tego modelu jest trudność oszacowania przyszłych zmiany dywidendy i kursu akcji na giełdzie.

W przypadku inwestora trzymającego akcje bezterminowo wzór otrzymuje postać:

prace3(c)

,gdzie:

Dt – oznacza wielkość otrzymanej przez inwestora dywidendy w t-tym okresie.

Ze wzoru wynika, że wydłużenie okresu inwestowania powoduje, iż zmiana ceny akcji praktycznie nie ma znaczenia w określaniu wartości akcji.

Jedynym źródłem dochodu z akcji stają się dywidendy. Wzór nosi nazwę modelu zdyskontowanych dywidend[3].

W literaturze można spotkać różne modele kształtowania się dywidend w przyszłości. Najbardziej popularne z tych modeli to:

Model stałej wartości dywidendy – spółka wypłaca stałą dywidendę D. Wzór uzyskuje wtedy postać:

P=D/r

,gdzie:

D – wielkość dywidendy (stała w kolejnych okresach).

Model stałego wzrostu dywidendy (tzw. model Gordona – Shapiro) – występuje stałe tempo wzrostu dywidendy, równe g, przy czym r>g. Przekształcenie wzoru (c) daje w tym przypadku wyrażenie:

P=D(1+g)/(r-g),

,gdzie:

g – stopa wzrostu dywidendy.

 

Model zmiennego wzrostu dywidendy – model dwu faz. Zakłada się w nim, że przez n lat dywidenda rośnie w tempie g 1, a następnie w mniejszym tempie g (g > g 2). Można pokazać, że wartość akcji w tym modelu wyniesie:

P = D(1+g­1){1/(r-g1)-(1+g1)N/[r-g1)(1+r)N]+(1+g1)N-1(1+g2)/[(r-g2)(1+r)N]}
,gdzie:

g 1, g – stopy wzrostu dywidendy.

 

Model zmiennego wzrostu dywidendy – model trzech faz. W którym zakłada się, że przez N lat dywidenda rośnie w tempie g 1, następnie przez M lat w tempie spadającym równomiernie, co roku od g do g 2, aby w końcu rosnąć w mniejszym tempie g (g > g 2).

Tempo wzrostu dywidendy ma istotne znaczenie dla wyceny akcji za pomocą modelu zdyskontowanych dywidend. W praktyce najczęściej stosowany jest model Gordona – Shapiro. Obok problemu oszacowania wymaganej stopy zwrotu pojawia się także kwestia określenia stopy wzrostu dywidendy, oznaczonej przez g. Zazwyczaj korzysta się z danych z przeszłości i stosuje wzór:

g = r t r e,

,gdzie:
rt – współczynnik zatrzymania (retential ratio) obliczany jako udział zysku zatrzymanego w całości zysku spółki,

re – stopa zwrotu z zatrzymanych dochodów, określona np. poprzez współczynnik ROE (return on equity).

Model zdyskontowanych dywidend, przedstawiony za pomocą wzoru (c), nie uwzględnia faktu, że wartość dywidendy otrzymana w dalekiej przyszłości charakteryzuje się większą niepewnością niż wartość dywidendy otrzymana w najbliższej przyszłości. Fakt ten powinien znaleźć odzwierciedlenie w modelu wyceny akcji.

Jednym z pośrednich sposobów uwzględniania tego faktu jest przyjęcie, że wymagana stopa zwrotu nie jest stała, lecz rośnie w miarę upływu czasu. Spowoduje to, że wartość dywidendy w dalszych okresach będzie zmniejszana jeszcze bardziej, niż wynikałoby to z wartości pieniądza w czasie przy stałej stopie procentowej. Zmniejszenie to odzwierciedla właśnie niepewność. W rezultacie otrzymujemy model (zwany modelem „ptaka w garści” – bird in the hand – Gordona), będący uogólnieniem modelu zdyskontowanych dywidend:

; przy czym r t > r t-1

Oprócz modelu zdyskontowanych dywidend stosuje się także inne podejścia.

Wycena na podstawie przepływów pieniężnych – DCF.

Jedną z najbardziej popularnych metod wyceny jest wycena przedsiębiorstw za pomocą metody zdyskontowanych przepływów pieniężnych (ang. discounted cash flow). Przepływ pieniężny odzwierciedla salda gotówkowe związków poszczególnych firm z ich otoczeniem – dostawcami, odbiorcami, pracownikami itp. (poza właścicielami). Jeśli są one dodatnie mogą zostać zakumulowane w firmie lub też skonsumowane w formie np. dywidend. Przy ujemnych przepływach należy skorzystać z rezerw, co powoduje zmniejszenie majątku.

Metoda DCF zakłada, że wewnętrzna wartość kapitału firmy równa się sumie zdyskontowanych, odpowiednią stopa dyskontowa, różnych strumieni pieniężnych, które po skumulowaniu tworzą łączny strumień pieniężny pozostający do dyspozycji właścicieli kapitału własnego. Za łączny strumień pieniężny uznaje się przepływ pieniężny przed finansowaniem, pomniejszony o strumienie pieniężne skierowane do właścicieli długu firmy.

Sporządzenie wyceny wartości przedsiębiorstwa metodą DCF jest działaniem skomplikowanym, obejmującym wszystkie istotne zmienne ekonomiczne przedsiębiorstwa. Wymaga budowy odpowiedniego modelu finansowego.

Struktura modelu finansowego wykorzystywanego przy wycenie wartości przedsiębiorstwa metodą DCF przedstawia się następująco:

 

WARTOŚĆ ZAKTUALIZOWNYCH WOLNYCH OPERACYJNYCH PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH (FOCF)
+
WARTOŚĆ WOLNYCH NIEOPERACYJNYCH PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH (NCF)
=
WARTOŚĆ WOLNYCH PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH (FCF)
+
AKTYWA NIEUWZGLĘDNIONE W KALKULACJI WOLNYCH PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH
+
ZAKTUALIZOWANA WARTOŚĆ REZYDUALNA
=
WARTOŚĆ BRUTTO PRZEDSIĘBIORSTWA

RYNKOWA WARTOŚĆ DŁUGU PRZEDSIĘBIORSTWA
=
WARTOŚĆ NETTO PRZEDSIĘBIORSTWA (WEWNĘTRZNA WARTOŚĆ KAPITAŁÓW WŁASNYCH)[4]

,gdzie:

Wolny operacyjny przepływ pieniężny (FOCF) = suma zysków na sprzedaży po opodatkowaniu hipotetycznym podatkiem dochodowym, jaki byłby zapłacony, gdyby firma korzystała w stu procentach z kapitału własnego + koszty niebędące wydatkami – wydatki na inwestycje w majątek trwały i w kapitał obrotowy netto.

Wolny nieoperacyjny przepływ pieniężny (NCF) to przepływ pieniężny po opodatkowaniu, dotyczący działalności innej od działalności operacyjnej firmy.

Zysk na sprzedaży (EBIT) to zysk z podstawowej działalności operacyjnej.

Stopa dyskontowa wykorzystywana jest do aktualizacji przyszłych wolnych strumieni pieniężnych. Za stopę dyskontową przyjmuje się średni ważony koszt kapitału (WACC).

Średni ważony koszt kapitału (WACC) to średnia ważona kosztów poszczególnych składników kapitału całkowitego.

Wolny przepływ pieniężny (FCF) = wolny operacyjny przepływ pieniężny (FOCF) + wolny nieoperacyjny przepływ pieniężny (NCF).

Wartość rezydualna to wartość dochodów generowanych w latach następujących po okresie szczegółowej prognozy wolnych przepływów pieniężnych. Szczegółowa prognoza wolnych przepływów pieniężnych sporządzana jest zazwyczaj na okres od kilku do kilkunastu lat. Po ich upływie zakłada się, że firma nadal będzie generować dochody i dlatego ich wartość nie sposób pominąć.

Wartość brutto przedsiębiorstwa to suma zaktualizowanych wolnych przepływów pieniężny i walorów nieuwzględnionych w kalkulacji wolnych przepływów pieniężnych.

Walory nieuwzględnione w kalkulacji wolnych przepływów pieniężnych to aktywa niezwiązane z działalnością operacyjną firmy, takie jak niektóre finansowe składniki majątku trwałego, przeznaczone do obrotu papiery wartościowe wchodzące w skład majątku obrotowego.

Wartość długu to zaktualizowana (zdyskontowana) odpowiednią stopą wartość strumieni pieniężnych skierowanych do właścicieli długu (wierzycieli). Za stopę przyjmuje się bieżącą stopę rynkową odpowiadającą długowi o podobnym poziomie ryzyka i porównywalnych warunkach. Do długu zalicza się m.in. wszystkie zobowiązania oprocentowane, nie wlicza się natomiast krótkoterminowych zobowiązań nie oprocentowanych (zobowiązań handlowych, wobec pracowników, zobowiązań podatkowych).

Metoda ta jest podstawową metodą wykorzystywaną w większości analiz fuzji i przejęć firm. Nie jest ona jednak pozbawiona wad. W ramach procedury wyceny pojawiają się, bowiem problemy związane z oszacowaniem prognozowanych przepływów pieniężnych, czy też przyjęciem odpowiedniej prognozy.

Przepływy pieniężne są jednak najbardziej zbliżonym do ideału obrazem dochodów właścicieli. Odzwierciedlają one nie tylko dywidendy, ale także związki kapitałowe pomiędzy właścicielami a przedsiębiorstwami. Z tych względów ich wykorzystanie do kalkulacji wartości podmiotów gospodarczych jest najbardziej wskazane.


 

[1] Busse von Colbe W., „Gesamtwert der Unternehmung”, Handwörterbuch des Rechnungswesens 2. Aufl., Stuttgart 1981, str. 29.

[2] Jajuga K., Jajuga T., „Inwestycje”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, str. 90.

[3] Jajuga K., Jajuga T., „Inwestycje”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, str. 93.

[4] „Fuzje i przejęcia przedsiębiorstw”, Praca zbiorowa pod. red. W. Frąckowiaka, str.200.

Wskaźniki rentowności

2 Paźdź

a) wskaźnik rentowność sprzedaży (Return on Sales),

Określa zdolność firmy do generowania zysku przez sprzedaż.

prace

Im niższy jest wskaźnik, tym większa wartość sprzedaży musi być zrealizowana dla osiągnięcia określonej kwoty zysku. Z kolei im wyższy poziom wskaźnika, tym wyższa efektywność osiąganych dochodów. Pożądany jest, zatem wysoki poziom tego wskaźnika.

Z tego też powodu należy porównywać wartość tego wskaźnika w danej firmie z innymi firmami tej samej branży.

b) wskaźnik rentowność aktywów (Return on Assets) – ROA,

Określa stosunek wielkości zysku netto, wypracowanego przez jednostkę, do wartości zaangażowanego w firmie majątku. Pokazuje jak efektywnie firma zarządza swoim majątkiem.

prace2

Im wyższy poziom rentowności aktywów, tym lepsza sytuacja finansowa firmy. Zachodnie banki udzielające kredytów oczekują od firm, aby wskaźnik ten osiągał poziom 2-6 %. Jednocześnie w małych firmach powinien być wyższy niż w dużych.

c) stopa zwrotu z kapitału własnego (Return on Equity) – ROE,

Informuje o wielkości zysku netto, przypadającego na jednostkę kapitału zainwestowanego.

prace3

Im wartość tego wskaźnika jest wyższa, tym korzystniejsza jest sytuacja finansowa firmy. Wyższa efektywność kapitału własnego wiąże się z możliwością uzyskania wyższej nadwyżki finansowej, a co za tym idzie wyższych dywidend (dla akcjonariuszy) oraz z dalszym rozwojem firmy.

Wskaźnik rotacji zapasów w dniach

2 Wrz

prace

Wyraża, co ile dni przedsiębiorstwo odnawia swoje zapasy dla zrealizowania sprzedaży. Wysoki poziom wskaźnika informuje o wolnym obrocie zapasami, niski o szybkim.

W przypadku tego wskaźnika ważna jest branża, do której należy przedsiębiorstwo. Inny jest optymalny poziom wskaźnika w zakładach mięsnych (krótszy), a jeszcze inny np. w firmach skupujących sezonowo runo leśne (dłuższy).