Sprawdzanie wiarygodności podmiotów gospodarczych – źródła informacji

Sprawdzanie wiarygodności podmiotów gospodarczych to zbieranie wszelkich informacji na ich temat ich analiza, oszacowanie ryzyka związanego z transakcjami. Podkreślić należy, ze ryzyka nie da się nigdy wyeliminować, nawet dobry partner może popaść w tarapaty finansowe, ale można to ryzyko zminimalizować. Wywiadownie przeprowadzają tysiące takich badań rocznie. Na podstawie analiz jesteśmy w stanie przewidzieć kiedy ryzyko jest zwiększone, kiedy zmniejszone czy wręcz minimalne. Firmy profesjonalnie zajmujące się zbieraniem i przetwarzaniem informacji gospodarczej bardzo szybko odkrywają fakt nieistnienia firmy. Z doświadczeń Dun & Bradstreet wynika, że średnio 2% zapytań klientów dotyczy firm nieistniejących.

Klienci udostępniają papiery firmowe, wizytówki, ale okazuje się, że dany adres nie istnieje lub że jest prywatnym adresem osoby nie związanej z poszukiwana firmą. Obecnie w krajach zachodnich sprawdzanie potencjalnych partnerów czy konkurencji jest standardem. Kontrolerzy kredytowi czy inne osoby podejmujące strategiczne dla firmy decyzje nie wyobrażają sobie poczynienia odpowiednich kroków bez wystarczającej informacji, między innymi raportu z wywiadowni. Wiadomo, że firmy na własna rękę zbierają informacje. Problematyczne może być jednak szybkie zgromadzenie aktualnych danych bez względu na odległość. Jeżeli dane są zbierane, nie wszystkie firmy tworzą historię kredytową swoich kontrahentów, która jest pomocnym narzędziem przy podejmowaniu decyzji a tym samym minimalizuje ryzyko, którego, jak już mówiłem, i tak nie da się wyeliminować. Na przełomie lat 80 i 90, kiedy polski rynek otworzył się na rozwinięte rynki świata, firmy zachodnie przyzwyczajone do nieograniczonego dostępu do raportu o dowolnej firmie odczuły brak tego typu danych z Polski. Dlatego i u nas informacja gospodarcza stała się towarem. Na początku jedynie zachodni inwestorzy oczekiwali danych na temat potencjalnych kontrahentów. pochodzących ze źródeł zewnętrznych. po pewnym czasie również firmy polskie doceniły wagę informacji gospodarczej. Wywiadownie nie wnikają dla jakich celów zamawiany jest raport. Naszym zadaniem jest obiektywne przygotowanie maksimum danych na temat dowolnego zarejestrowanego podmiotu gospodarczego, w tym osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą.

Wywiadownia stara się odpowiedzieć ba trzy podstawowe pytania:

1. Czy firma istnieje? – Aby odpowiedzieć na to pytanie należy przede wszystkim sprawdzić dokumenty rejestrowe.

2. Czy zapłaci? – Odpowiedzi szukać będziemy w sprawozdaniach finansowych firmy, najlepiej na kilka lat wstecz.

3. Kiedy zapłaci? – Informacje na ten temat przepływają w sposób nieformalny na różnych np. branżowych czy regionalnych spotkaniach przedsiębiorców – jest to jednak informacje powierzchowna i niesprawdzalna. Informacje dotyczące wywiązywania się firm ze swoich płatności pozwalają określić kiedy otrzymamy swoje należności.

Istotną rzeczą jest umiejętność łączenia wszystkich wewnętrznych i zewnętrznych źródeł informacji.
Wewnętrzne, czyli te, które np. przynoszą do biura handlowcy, lub pochodzące z działu księgowości z tak zwanymi zewnętrznymi czyli pochodzącymi z poza firmy. Bardzo ważne jest chociażby stwierdzenie, czy firma z którą dział handlowy zawiera kolejne kontrakty, uregulowała poprzednie faktury. Dane dostępne na temat poszczególnych firm zależą przede wszystkim od trzech czynników i regionu geograficznego – tzn. gdzie jest firm zarejestrowana, formy prawnej firmy i jej wieku, tzn. czasu przez jaki prowadzi działalność.

Pragnę jeszcze raz podkreślić, że wszystkie źródła które opiszę są ogólnodostępne. Każdy może pójść do sądu rejestrowego czy urzędu gminy, żeby uzyskać dane rejestrowe, każdy może czytać prasę itd., trudno jest jednak pojechać do Brazylii czy na Wyspy Dziewicze, żeby sprawdzić czy firma działa. Ważny jest również sposób zbierania i przetwarzania pozyskanych informacji. Wywiadownie są właśnie po to, aby wyręczyć swoich klientów w tym trudnym pracochłonnym i kosztownym procesie.

Sprawdzenie wiarygodności podmiotu należy rozpocząć od potwierdzenia danych rejestrowych. 

W Polsce dane rejestrowe można znaleźć w:

Rejestrach sądowych – w każdym mieście (byłym) wojewódzkim jest przynajmniej jeden sąd gospodarczy (w Warszawie dwa), w którego rejestrach pozostają spółki prawa handlowego, przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie, fundacje, stowarzyszenia i banki.

Ewidencje działalności gospodarczej – w każdej gminie są rejestry osób prywatnych prowadzących działalność gospodarczą oraz spółek cywilnych. Można tu znaleźć numer wpisu, jego datę, osobę prowadzącą działalność i jej adres. jak wiemy są to skąpe informacje, często nie zawierają nawet daty zawieszenia działalności. Powszechnie znana jest również opieszałość w uaktualnianiu danych rejestrowych. Braki komputeryzacji prowadza do tego, że w małych urzędach gmin ewidencje uzupełnianie są ręcznie co technicznie ogranicza dostępność do aktualnych danych.

Izby gospodarcze – regionalne zrzeszenia podmiotów gospodarczych, którym zależy na podniesieniu prestiżu i wiarygodności.

Katalogi gospodarcze – Panorama Firm, Polskie Książki Telefoniczne, Hoppenstedt Bonnier, Kompass. Ciekawymi publikacjami są katalogi firm wydawanych przy okazji różnorodnych imprez promocyjno-wystwienniczych.

Prasa rządowa – Monitor Polski B, Monitor Sądowy i Gospodarczy. Monitor Polski serii B w całości poświęcony jest skonsolidowanym sprawozdaniom finansowym. Oprócz spółek prawa handlowego oraz częściej bilanse publikują przedsiębiorstwa państwowe i coraz częściej firmy prywatne. monitor ukazuje się w kilkuset numerach rocznie co przy kilkudziesięciu przedsiębiorstwach w każdym daje pokaźne źródło do przeglądania i weryfikacji danych finansowych. Monitor Sądowy i Gospodarczy to ukazująca się mniej więcej od półtora roku publikacja, której zadaniem jest podawanie wszelkich zmian zaistniałych w rejestrach wszystkich pięćdziesięciu sądów rejestrowych w Polsce.
Dodam tu jeszcze, że poszczególne ministerstwa wydają różnoraki biuletyny, czy informatory, PAIZ (Państwowa Agencja Inwestycji Zagranicznych) wydaje katalog inwestorów.

Prasa ogólnopolska – prasa lokalna i ogólnopolska to wręcz rzeka informacji o upadłościach, likwidacjach czy sprzedaży wierzytelności. Pozostaje tylko problem – jak tą całą rzekę ogarnąć, prenumerata nie rozwiązuje problemu – trzeba to jeszcze przejrzeć. Wyjście jest zlecenie tego wyspecjalizowanej firmie. Bardzo ciekawe jest śledzenie różnego rodzaju list czy rankingów największych firm sporządzanych według różnych kryteriów. Chce tu zwrócić uwagę na listę 500 publikowana corocznie przez POLITYKĘ, Nowe Życie Gospodarcze publikuje listę 100 (NB przygotowywaną przez D&B;). Bardzo ciekawe listy można znaleźć w Warsaw Business Journal.

Główny Urząd Statystyczny – REGON – W Urzędzie Statystycznym nie spodziewajmy się uzyskania jakichkolwiek danych poświęconym finansom. Są tu one zbierane do celów statystycznych i nie są jawne. Można jedynie prosić o podanie Regonu spółki co może uściślić jej rzeczywisty rodzaj działalności.

Bardzo istotnym źródłem informacji są same przedsiębiorstwa – oferty współpracy, prospekty, przeprowadzone rozmowy. Coraz więcej firm, również polskich, ma swoje strony w Internecie. Oprócz informacji stricte reklamowych można tam znaleźć pełne prospekty emisyjne, informacje o zmianach w zarządzie, nie mówiąc już o sprawozdaniach finansowych. Piękną stronę ma na przykład Elektrim (w rankingu D&B; zajmuje jedno z czołowych miejsc z ratingiem 5A1 – czyli najwyższym). Pierwszym krokiem przy przygotowywaniu dobrego kontraktu jest oczywiście przejrzenie oferty potencjalnego partnera handlowego. Najczęściej w takiej informacji jest mowa o produktach i historii firmy. Chcąc być bardziej wiarygodnymi firmy w toku rozmów handlowych przedstawiają skonsolidowane sprawozdania finansowe (czasami niestety sporządzone specjalnie na te okoliczności), listy referencyjne, wypisy z rejestrów, opinie bankowe, opinie ZUS itp. Już w tym momencie warto pokusić się o sprawdzenie wiarygodności przedstawionych informacji.

Giełda – w przypadku spółek akcyjnych notowanych na parkiecie zakres informacji możliwych do uzyskania zwiększa się. Poprzez połączenie On-line z Giełda papierów Wartościowych istnieje możliwość dostępu do krótkich informacji związanych ze spółkami (przekształcenie, podpisane kontrakty, wyniki finansowe itp.) Poza tym spółki giełdowe wydają prospekty emisyjne a w prasie publikują miniprospekty czy sprawozdania finansowe.

Źródłem informacji nie są natomiast w Polsce Banki (choć na zachodzie owszem, banki współpracują chociażby z wywiadowniami gospodarczymi) i Urzędy Skarbowe. Wszystkie informacje tam zawarte są tajne. (Chyba że są to pinie wystawione na prośbę samego podmiotu gospodarczego lub wykazany zostanie interes prawny.)

Zgodnie z prawem występują ograniczenia dostępności do niektórych danych, i tak: z góry możemy nie spodziewać się bilansu i rachunku wyników od przedsiębiorstwa państwowego, czy firm działających na podstawie prawa cywilnego. Od ich dobrej woli zależy, czy otrzymamy ich sprawozdania finansowe. W Polsce do ogłaszania sprawozdań finansowych zobowiązane są wszystkie spółki prawa handlowego, a według przeprowadzonych analiz publikuje je ok. 60%. Nie ma problemu ze spółkami giełdowymi. Publikują one swoje sprawozdania finansowe częściej niż rocznie. Wracając do spółek cywilnych – te z obrotami powyżej 400 tys. ECU musza sporządzać bilanse, jednak publikować je muszą tylko te, których obroty przekraczają 1 mln ECU. Dodam tutaj, że w Polsce zarejestrowanych jest ok. 2.5 mln podmiotów gospodarczych. Tylko 105 tys. czyli ok. 5 % to spółki prawa handlowego, które generują jednak dużą część PKB. Specyfika polskiego rynku to Małe i Średnie Przedsiębiorstwa. 

Sprawozdawczość podmiotów gospodarczych

Przedsiębiorstwa przygotowują szereg dokumentów informacyjnych i sprawozdawczych, służących dostarczeniu informacji; Obowiązki sprawozdawcze i rejestracyjne są zależne od formy prawnej.
Kwestie związane z rejestrem handlowym i sądem rejestrowym reguluje Art. 13 Kodeksu Handlowego oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 lipca 1934 r. o rejestrze handlowym.

Szczególnie istotna jest jawność rejestru handlowego.

Obowiązki sprawozdawcze wynikające z przepisów podatkowych i rachunkowych

Sprawozdawczość finansowa obejmuje ogół sprawozdań finansowych, które jednostki sporządzają w określonych terminach według z góry ustalonych wzorów i zasad. Obowiązki w tym zakresie określa Ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku oraz przepisy wydawane przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w zakresie statystyki finansów.

Obowiązek sporządzania sprawozdania finansowego maja podmioty, do których stosują się przepisy Ustawy o rachunkowości, tzn. mające siedzibą lub miejsce zarządu na terytorium Polski.
– spółki prawa handlowego
– inne osoby prawne, za wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego,
– osoby fizyczne i spółki cywilne osób fizycznych, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i usług za poprzedni roku kalendarzowy wynoszą co najmniej 500.000 ECU (przeliczone na PLN po średnim kursie NBP obowiązującym na dzież bilansowy). Każda z tych jednostek może jednak, począwszy od nowego roku obrotowego zaniechać stosowania przepisów ustawy, jeżeli jej przychody netto ze sprzedaży towarów i operacji finansowych za każdy z dwóch poprzednich lat obrotowych wynosiły mniej niż 300.000 ECU
– jednostki działające na podstawie prawa bankowego, prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych lub przepisów o działalności ubezpieczeniowej,
– państwowe i gminne jednostki budżetowe i ich gospodarstwa pomocnicze, zakłady budżetowe, państwowe i gminne i fundusze celowe oraz gminy i ich związki
– pozostałe jednostki działające na podstawie przepisów o systemie oświaty lub o szkolnictwie wyższym oraz na podstawie przepisów o zakładach opieki zdrowotnej, jeżeli przychody ze świadczonych usług za poprzedni rok obrotowy wynoszą co najmniej 25.000 ECU, bądź jeżeli jednostki te są państwowymi albo gminnymi osobami prawnymi. Każda z tych jednostek może, począwszy od następnego roku kalendarzowego zaniechać stosowania dwóch poprzednich lat wynosiły mniej niż 15.000 ECU
– zagraniczne osoby prawne, jednostki nie posiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne prowadzące na terytorium RP działalność gospodarczą osobiście, przez osobę upoważnioną, przy pomocy pracowników bądź przy wykorzystaniu zakładu luz urządzenia służącego działalności produkcyjnej, handlowej lub usługowej
– pozostałe jednostki jeżeli:
! – działają według poszczególnych przepisów dotyczących ich tworzenia
! – otrzymują na realizację zadań zleconych dotacje lub subwencje z budżetu państwa, budżetów gmin lub funduszów celowych – od początku roku, w którym dotacje lub subwencje zostały im przeznaczone
! – mają zamiar określić podstawę wymiaru zobowiązań podatkowych i innych świadczeń na rzecz budżetu państwa lub budżetów gmin – od początku roku obrotowego, w którym zamierzają wprowadzić powyższą zasadę.

Wykonujące działalność gospodarczą małe jednostki, nie objęte są przepisami ustawy o rachunkowości i rezygnujące z możliwości prowadzenia rachunkowości, mogą korzystać z następujących form ewidencji zdarzeń gospodarczych:

1. podatkowa księga przychodów i rozchodów
2. karta podatkowa
3. ewidencja przychodów

Wit Wyborski

Istota, klasyfikacja i zadania sprawozdań finansowych

Sprawozdawczość finansowa jest sporządzana  w  ujęciu wartościowym na podstawie danych pochodzących z systemu ewidencyjnego rachunkowości . Stanowi ona końcowy etap procesu informacyjnego rachunkowości . Przed sporządzaniem sprawozdania finansowego muszą być wykonane odpowiednie procedury przetwarzania danych księgowych, należy dokonać prawidłowej wyceny składników majątku i źródeł ich finansowania. Muszą być zweryfikowane, doprowadzone do stanu rzeczywistego wielkości wynikające z ksiąg rachunkowych, a także  dokonane uzgodnienia ewidencji syntetycznej i analitycznej w  ramach sporządzonych zestawień obrotów i sald.

Sprawozdawczość finansowa obejmuje ogół sprawozdań finansowych, które jednostki sporządzają w określonych terminach według wzorów i zasad, zgodnie z ustawą o rachunkowości i przepisami wydanymi przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ministra finansów i przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.

Sprawozdanie finansowe sporządza się na dzień zamknięcia ksiąg rachunkowych oraz na dzień bilansowy, a mianowicie:

  • kończący rok obrotowy,
  • poprzedzający zmianę formy prawnej, postawienia w stan likwidacji lub upadłości,
  • zakończenie działalności, w tym również sprzedaży i zakończenia likwidacji lub postępowania upadłościowego.[1]

Sprawozdania finansowe muszą spełniać określone warunki  nadające im moc dowodową. Do warunków formalnych należą:

  1. wymienienie w nagłówku pełnej nazwy i adresu jednostki gospodarczej sporządzającej sprawozdanie,
  2. określenie nazwy sprawozdania, daty lub okresu, którego dotyczą dane zawarte w sprawozdaniu,
  3. zamieszczenie treści, najczęściej w postaci tablic statystycznych, zawierających zestawienia liczbowe związane z określonym zagadnieniem,
  4. podpisanie sprawozdań przez osoby odpowiedzialne za rzetelność, prawidłowość i kompletność sporządzania sprawozdania (właściciela lub kierownika oraz księgowego lub innych osób upoważnionych do tego na mocy prawa i pełnionych funkcji); w przypadku odmowy złożenie podpisu konieczne jest pisemne uzasadnienie, które dołącza się do sprawozdania finansowego,
  5. podanie daty sporządzania sprawozdania.

Sprawozdanie finansowe sporządza się w języku polskim i walucie polskiej w złotych i groszach, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia bilansowego. W tym terminie powinno być też przedłożone właściwym organom, za co odpowiada kierownik jednostki uprawniony do zarządzania jednostką na mocy przepisów prawa, statutu, umowy lub prawa własności.

Roczne sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzeniu przez właściwy organ usprawniony do tego na mocy prawa własności. Roczne sprawozdanie finansowe podlega zatwierdzaniu przez właściwy organ usprawniony do tego na mocy prawa, statutu, umowy lub prawa własności, a następnie złożeniu w sądzie lub innym organie prowadzącym rejestr lub ewidencję działalności gospodarczej.

Według Ustawy o rachunkowości z dnia 29.09.1994 (Dz.U. nr 121 poz.591 ) sprawozdanie finansowe składa się z:

  • bilansu,
  • rachunku zysków i strat,
  • informacji dodatkowych.

Jednostki zobowiązane do badania i ogłaszania rocznych sprawozdań finansowych sporządzają również sprawozdanie z przepływu środków pieniężnych. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne i spółdzielcze sporządzają ponadto i dołączają do rocznego sprawozdania finansowego sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym.[2]

Zgodnie z podstawową cechą jakościową, roczne sprawozdania finansowe powinno charakteryzować:

  1. Rzetelność tzn. że zawarte w nich dane są zgodne z rzeczywistością, gdyż tylko wtedy informacje mają walor poznawczy i mogą służyć za podstawę kontroli i oceny działalności gospodarczej firmy; za odpowiadające warunkowi prawdziwości można uznać  takie sprawozdania, które zostały sporządzone na podstawie prowadzonych ksiąg rachunkowych, opartych na rzetelnej dokumentacji źródłowej, zweryfikowanych okresowo inwentaryzacji;
  2. Sprawdzalność, co oznacza, że dane liczbowe pochodzące z ksiąg rachunkowych mogą być zawsze sprawdzane ze źródłami, z których pochodzą.
  3. Przejrzystość i zrozumiałość, wyrażającej się w tym, że dane sprawozdawcze ujmuje się w takich układach, które ułatwiają stwierdzenie ich wzajemnych zależności i powiązań; wielkości liczbowe powinny być przedstawione w sposób jasny i łatwo zrozumiały dla zainteresowanych osób;
  4. Jednolitość, wymagająca sporządzania sprawozdań  według jednakowych zasad na takich samych formularzach w różnych okresach sprawozdawczych i przez różne podmioty gospodarcze;
  5. Istotność, przez co rozumie się unikanie nadmiernej rozbudowy sprawozdania i koncentrację na informacjach, które są niezbędne i pominięcie utrudniałoby właściwą ocenę sytuacji przez użytkownika i prowadziło do podjęcia mylnych decyzji;
  6. Ciągłość, która zapewnia identyczność informacji w ciągu całego okresu, odstępstwa od tej zasady wymagają zamieszczenia dodatkowych informacji;
  7. Kompletność, która polega na wykazaniu w sprawozdaniu finansowym wszystkich składników majątku, źródeł ich finansowania, procesów gospodarczych i uzyskanych wyników;
  8. Terminowość, zobowiązująca jednostki gospodarcze do składania sprawozdań finansowych w ustalonym z góry terminach;
  9. Przystosowalność do sytuacji decyzyjnych, wymagająca uwzględnienia informacji mających istotne znaczenie dla konkretnych warunków, w których podejmowane są decyzje gospodarcze.

Niekiedy można się spotkać z poglądem, że roczne sprawozdanie finansowe jest w niewielkim stopniu przydatne dla zarządu firmy. Zawiera ono informacje o charakterze historycznym, tj. o zdarzeniach dokonanych w przyszłości, w zasadzie znanych zarządowi jednostki, po czym informacje te są prezentowane ze znacznym oddaleniem w czasie w stosunku do okresu objętego sprawozdaniami. Pogląd ten jest tylko częściowo słuszny. Podstawowe sprawozdania finansowe przedstawiają całościowy obraz sytuacji majątkowej i finansowej oraz rozmiarów i wyników działalności gospodarczej firmy, wobec czego mogą stanowić ważne źródło informacji do podejmowania decyzji, zwłaszcza o charakterze strategicznym, rozwojowym i taktycznym. Zatwierdzone sprawozdanie finansowe stanowi też podstawę rozliczenia podatków w urzędzie skarbowym i podziału zysku lub pokrycia straty netto.

Informacje zawarte w sprawozdaniach finansowych nie tylko umożliwiają każdemu użytkownikowi określenie rzeczywistego stanu faktycznego przedsiębiorstwa, lecz również, ułatwiają dokonanie kontroli składników majątku i działalności gospodarczej, pomagają ocenić stopień realizacji przedsięwzięć oraz wskazać przyczyny odchyleń od założonych zadań gospodarczych, tworzą podstawę porównawczych analiz międzyzakładowych, pomagają sporządzać plany i budżety, ułatwiają podejmowanie decyzji zmierzających do zapobiegania wystąpieniu w przyszłości zdarzeń niekorzystnych, a jednocześnie sprzyjanie działaniom stymulującym postęp i rozwój. Sprawozdawczość finansowa obejmuje wiele sprawozdań, które można klasyfikować w różnorodny sposób według różnych kryteriów. Z punktu widzenia odbiorców i treści sprawozdania dzielą się na zewnętrzne, wykorzystywane zarówno przez sporządzającą je firmę, jak i przez inne instytucje, np.: banki i wewnętrzne, przeznaczone wyłącznie na potrzeby sporządzającej je firmy. Przyjmując za kryterium rytm i powtarzalność można wyróżnić sprawozdania okresowe i sporadyczne. Okresowe zestawione z określoną częstotliwością, zależną od potrzeb odbiorcy. Sporadyczne, sporządzane w miarę występowania konkretnych potrzeb bądź na żądanie odpowiednich jednostek nadrzędnych i organów kontroli zewnętrznej, bądź też w celu zaspokojeniu wewnętrznych potrzeb firmy. Według stopnia uogólnienia sprawozdania dzielą się na syntetyczne i analityczne. Syntetyczne ( podstawowe ) ujmują całościowo informacje o firmie i jej działalności w postaci niewielu globalnie przedstawionych danych liczbowych.

Analityczne- uzupełniające, podające szczegółowe informacje o wybranym zagadnieniu oraz stanowiące uzupełnienie informacji zawartych w sprawozdaniach. Z punktu widzenia liczby jednostek gospodarczych objętych sprawozdaniem rozróżnia się sprawozdania: jednostkowe- dotyczące poszczególnych, w pełni lub częściowo samodzielnych jednostek organizacyjnych, zbiorcze – które łączy informacje zawarte w sprawozdaniach jednostkowych, skonsolidowane- które sporządza jednostka dominująca na podstawie sprawozdań finansowych jednostek zależnych i stowarzyszonych, należących do grup kapitałowych. Przyjmując za podstawę podziału ich publikowanie rozróżnia się : sprawozdania podlegające publikacji w dziennikach przeznaczonych do obowiązkowej publikacji sprawozdań finansowych i sprawozdania nie podlegające publikacji, zwolnione z tego obowiązku zgodnie z przepisami prawa. W praktyce ważny jest podział sprawozdań ze względu na obowiązek ich sporządzania. Według tego kryterium dzieli się sprawozdania na:

  • obligatoryjne z mocy przepisów ( ustawy o rachunkowości, rozporządzenia ministra finansów, zarządzenie prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, prezesa Narodowego Banku Polskiego, przewodniczącego Komisji Papierów Wartościowych i Giełd).
  • Fakultatywne, sporządzane dobrowolnie głównie na własne potrzeby firmy.

Roczne sprawozdanie finansowe posiada moc dowodu prawnego i podlega trwałemu przechowywaniu.[3]


[1] Jaruga A,Sobańska I, Szychta A, ,, Rachunkowość dla menedżerów ” TG RAFIB, Łódz 1992, s.12

[2] Jaruga A, Sobańska I, Szychta A,  Rachunkowość dla menedżerów, TG RAFIB, Łódz 1992, s.15

[3] Sawicki K. , Rachunkowość finansowa, PWE, Warszawa 2001r. s. 365-371.

Finanse gmin

Reprezentujący ogół mieszkańców gminy samorząd terytorialny zobligowany jest ustawowo do podejmowania szeregu działań zmierzających do zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty (por. J. Parysek, 2001). Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów, a w szczególności: ład przestrzenny, gospodarka nieruchomościami, ochrona środowiska, gminna infrastruktura, ochrona zdrowia, pomoc społeczna, edu­kacja itp. Zadania te dzielimy na własne – nadane ustawowo i zlecone – przydzielane przez władze pań­stwowe. Samorząd gminny, posiadający tak szerokie uprawnienia, wyposażony musi być w dużo bardziej efektywne w stosunku do powiatu instrumenty finansowe i znacznie większy budżet. Podstawowe dane o finansach samorządów gminnych i przestrzennym ich zróżnicowaniu w podregionie konińskim muszą być więc w niniejszej pracy szerzej omówione.

Dochody ogółem w przeliczeniu na jednego mieszkańca w gminach podregionu konińskiego są zróżnicowane (patrz rycina 2.21.). Mieszczą się w przedziale od 1300-1500 zł w peryferyjnie położonych gminach południowej i wschodniej części podregionu do 2200-3000 zł w gminach na północ od Konina. Najniższymi dochodami w przeliczeniu na mieszkańca (1300-1500 zł) charakteryzują się gminy wiejskie ukierunkowane przede wszystkim na produkcję rolną m.in.: Olszówka, Kłodawa, Skulsk, Dobra i Chodów. Wyższymi dochodami na mieszkańca (1500-1700 zł) dysponują gminy miejskie, z uwagi na koncentrację w ich obszarze większej liczby ludności i podmiotów gospodarczych. Najwyższe dochody (2500-3500 zł) posiadają gminy, na obszarze których prowadzona jest eksploatacja złóż węgla brunatnego. Wśród gmin, których dochód oparty jest na opłatach eksploatacyjnych[1], wymienia się: Przykonę, Kleczew, Powidz i Kazimierz Biskupi.

Udział dochodów własnych w dochodach ogółem gmin podregionu konińskiego jest, podobnie jak w przypadku dochodów na mieszkańca, mocno zróżnicowany co do wartości. Zauważa się przy tym jednak bardziej równomierny rozkład przestrzenny. Gminy o najniższym udziale dochodów własnych w dochodach ogółem (poniżej 35%) tworzą dwa zwarte obszary peryferyjnie położone przy północ­no-wschodniej i południowej granicy podregionu. Wśród nich wymienia się głównie rolnicze gminy pół­nocno-wschodniej i południowo-zachodniej części podregionu: Wierzbinek, Babiak, Olszówka, Dąbie, Tuliszków, Grodziec i Zagórów. Gminy charakteryzujące się wyższym udziałem dochodów własnych w budżecie (35-54%) skupione są przede wszystkim wokół największych miast podregionu. Zaliczają się do nich gminy wiejskie: Stare Miasto, Kazimierz Biskupi, Koło i Turek. Jak już wcześniej zaznaczono (patrz rozdział 2.2) są one obszarami napływu ludności i rozwoju zabudowy jednorodzinnej. Wraz ze wzrostem liczby mieszkańców w dochodach gmin zwiększa się udział podatku dochodowego (udział w PIT i CIT) oraz opłat lokalnych (zwłaszcza podatku od nieruchomości). Najwyższym udziałem docho­dów własnych w budżecie (powyżej 55%) charakteryzują się wcześniej wymienione gminy miejskie oraz gminy posiadające na swym obszarze eksploatowane złoża węgla brunatnego.

Rycina 2.21. Dochody w gminach podregionu konińskiego w przeliczeniu na jednego mieszkańca i udział w nich dochodów własnych w 2004 roku

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Województwo wielkopolskie. Podregiony-powiaty-gminy (2005).

Wydatki inwestycyjne w gminach podregionu konińskiego wykazują znacznie większe zróżnico­wanie niż wcześniej omówione dochody (patrz rycina 2.22.). Odnosi się to zarówno do ich wielkości w przeliczeniu na mieszkańca oraz udziału w wydatkach ogółem, jak i do zróżnicowania w układzie prze­strzennym podregionu.

Rycina 2.22. Wydatki inwestycyjne w gminach podregionu konińskiego w przeliczeniu na jednego mieszkańca i ich udział w wydatkach ogółem w 2004 roku

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Województwo wielkopolskie. Podregiony-powiaty-gminy (2005).

Najniższe wydatki inwestycyjne na mieszkańca (poniżej 300 zł) oraz najniższy ich udział w wy­datkach ogółem (poniżej 15%) ponownie charakterystyczne są dla gmin rolniczych – najsłabiej rozwinię­tych i położonych peryferyjnie wzdłuż granic podregionu, takich jak: Kłodawa, Dobra, Kawęczyn, Lądek. Związane jest to przede wszystkim z niskimi dochodami tych gmin oraz stosunkowo dużą liczbą miesz­kańców. Najwyższymi wydatkami inwestycyjnymi na mieszkańca (ok. 1000 zł) cechują się gminy najza­możniejsze. Charakteryzują się one również najwyższym ich udziałem w wydatkach ogółem. Gminy te inwestują przede wszystkim w rozwój szeroko rozumianej infrastruktury. Mowa tu zwłaszcza o budowie i modernizacji dróg, jak również infrastruktury turystycznej (jak w przypadku gmin północnej części pod­regionu: Ślesin i Powidz).

Saldo budżetu w przeliczeniu na mieszkańca jest ostatnim ze wskaźników, który pozwala ocenić sytuację finansową gmin podregionu konińskiego. Na jego podstawie stwierdza się, że większość gmin podregionu zakończyło 2004 rok z ujemnym bilansem dochodów i wydatków. Jedynie osiem gmin podregionu odnotowało nadwyżkę budżetową (wśród nich przede wszystkim gminy miejskie) – patrz rycina 2.23. W pozostałych gminach deficyt w przeliczeniu na mieszkańca wyniósł od kilkunastu zł do nawet 700 zł. Deficyt może świadczyć zarówno o braku gospodarności jednych władz samorządowych, jak i o dużej aktywności inwestycyjnej i podejmowaniu ryzyka przez drugich. Do grupy mało aktywnych zalicza się gminy: Strzałkowo, Stare Miasto, Sompolno i Brudzew, które mimo wysokich dochodów na mieszkań­ca i znacznego w nich udziału dochodów własnych, tylko niewielką część przeznaczają na inwestycje. Przeciwną sytuację obserwuje się w aktywnych inwestycyjnie gminach: Powidz, Ślesin, Kleczew i Przykona. Dysponują one znacznymi dochodami na inwestycje, a ponadto korzystają z możliwości kredytowania wielu z nich. Wiąże się to z koniecznością przeznaczania zwiększonych środków na obsługę długu publicznego i w konsekwencji powoduje nieznaczny deficyt w budżetach samorządów. Do gmin wykazujących się podobną wysoką aktywnością zaliczyć można również te, które, nie posiadając wysokich dochodów, zmuszone są znacząco zwiększać deficyt budżetowy w celu podjęcia inwestycji. Wśród nich ponownie wymienia się gminy skupione w peryferyjnych częściach podregionu, głównie północnej i po­łudniowej: Wilczyn, Orchowo, Malanów, Rychwał, Rzgów oraz Olszówka.

Rycina 2.23. Saldo budżetu w przeliczeniu na mieszkańca w układzie gmin podregionu konińskiego w 2004 roku

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Województwo wielkopolskie. Podregiony-powiaty-gminy (2005).

Przeprowadzona analiza sytuacji finansowej samorządu gminnego w podregionie konińskim umożliwiła wydzielenie trzech grup obszarów, charakteryzujących się zbliżonymi wartościami wcześniej omówionych wskaźników, a mianowicie:

  1. Gminy charakteryzujące się korzystną sytuacją finansową

Do grupy tej zalicza się przede wszystkim zamożne gminy, których dochód w przeliczeniu na miesz­kańca przekracza 2500 zł, a w jego strukturze wysoką rolę odgrywają dochody własne. Gminy te charakteryzują się ponadto najwyższym w podregionie poziomem wydatków w przeliczeniu na mieszkańca, wśród których wysoki udział przypada na inwestycje. Do grupy tej zalicza się położone na terenach objętych eksploatacją węgla gminy: Przykona, Kleczew, Powidz oraz Ślesin.

  1. Gminy charakteryzujące się przeciętną sytuacją finansową

Grupa ta skupia największą liczbę gmin, przez co jest wewnętrznie najbardziej zróżnicowana. Zalicza się do niej m.in.:

  • gminy o przeciętnych i wyższych dochodach (w tym własnych) w przeliczeniu na mieszkańca i wykazujące się niską aktywnością inwestycyjną. Wśród nich wymienia się położone w sąsiedz­twie większych miast m.in.: Kazimierz Biskupi, Sompolno, Brudzew i Strzałkowo,
  • gminy o przeciętnym poziomie zarówno dochodów, jak i wydatków inwestycyjnych skupione w centralnej i wschodniej części podregionu, tj.: Golina, Kramsk, Stare Miasto, Osiek Mały, Wła­dysławów, Chodów, Przedecz oraz gminy miejskie Koło i Słupca,
  • gminy o przeciętnym poziomie dochodów lecz wykazujące się dużą aktywnością inwestycyjną położone peryferyjnie przy północnych i południowo-zachodnich granicach podregionu, tj.: Orchowo, Wierzbinek, Babiak, Grodziec, Rychwał, Rzgów, a także Krzymów, Olszówka i gmina miejska Turek.
  1. Gminy charakteryzujące się niekorzystną sytuacją finansową

Zalicza się do nich gminy rolnicze, charakteryzujące się niskimi dochodami w przeliczeniu na miesz­kańca (w tym niskim udziałem dochodów własnych) przy równie niskiej aktywności inwestycyjnej, głównie wschodniej części podregionu, tj.: Kłodawa, Dobra, Kawęczyn oraz Lądek (z zachodniej czę­ści podregionu).


[1]  Opłata eksploatacyjna wpłacana jest na konto Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (60%) i Narodo­wego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (40%).

Zadania własne i zadania zlecone gminy

Zadania własne

Pakiety zadaniowe:

  1. z zakresu infrastruktury technicznej
    • siec wodociągowa, ujęcia wody
    • sieci kanalizacyjne
    • oczyszczanie ścieków
    • wysypiska śmieci
    • drogi gminne
      • dba o letnie, zimowe oczyszczanie drogi
      • bezpieczeństwo na drodze, znaki drogowe
      • reklamy przy drogach
    • lokalny transport drogowy
    • system funkcjonowania transportu drogowego
    • targowiska, hale sportowe
  1. infrastruktura społeczna
  • edukacja publiczna
    • żłobki, przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja ( tworzenie, likwidacja, utrzymanie, budowa sal gimnazjalnych, płace nauczycieli)
      • promocja (ochrona) zdrowia
  • lekarze rodzinni
  • pomoc (opieka) społeczna
  • zakłady opiekuńcze (dla samotnych matek, rozbitych rodzin, dla osób chorych)
  • pomoc doraźna (w sytuacjach kataklizmu, klęsk żywiołowych, udzielana w formie zapomóg także stałych lub jednorazowych, w formie materialnej: ubrania, remont, pomoc w opale mieszkania)
    • kultura i kultura fizyczna
  • gminne ośrodki kultury
  • prowadzenie bibliotek
  • turystyka (11.04.2001 nowelizacja ustawy)
  • place zabaw, boiska sportowe
  • dofinansowania różnych towarzystw
  • ścieżki rowerowe
  • szlaki turystyczne
    • polityka prorodzinna
  • pomoc kobietom w ciąży
  • pomoc rodzinom wielodzietnym, biednym
  • pomoc w wyprawkach szkolnych
  • mieszkania socjalne
  1. porządek, bezpieczeństwo mieszkańców
    • ochrona przeciwpożarowa, przeciwpowodziowa
    • dotowanie etatów policji, sprzętu dla policji, paliwo
    • programy dotyczące patologicznych zjawisk (alkoholizm, narkomania)
    • straż miejska, straż pożarna, OSP
    • sprzątanie w gminie, mieście
    • utrzymanie urządzeń użyteczności publicznej
    • urzędy gminne
  2. ład przestrzenny, ochrona środowiska, gospodarka nieruchomościami, gospodarka wodna
    • plany zagospodarowania przestrzennego
    • przeznaczenie nieruchomości (przetargi, kupna nieruchomości)
    • uwzględnianie przepisów unijnych odnośnie ochrony środowiska
    • sieci wodociągów, odpowiednia gospodarka, oszczędność wody
    • budowa wodociągów, poszukiwanie źródeł
    • parki, zadrzewienia
  3. promocja gminy, upowszechnianie idei samorządowej
    • 5b, nakazuje się gminie upowszechnianie idei samorządowej, zwłaszcza wśród młodzieży
    • Młodzieżowa Rada Gminy- statut, tryb wyboru RM oraz zasady jej działania
    • Europejska Karta Uczestnictwa Młodzieży w życiu miasta regionu, przyjęta przez stałą konferencję władz lokalnych i regionalnych Europy (od 1992)
    • 04.2003 ustawa o działalności pożytku publicznego i wolontariacie
    • zobowiązanie dla władz samorządowych, aby przyjmowały programy współpracy z organizacjami pozarządowymi
    • współpraca z różnymi strukturami ponadgminnymi i innymi społecznościami

Ustawa 17.05. o podziale zadań i kompetencji

Art.1 do właściwości zadaniowych gminy przechodzą jako zadania własne określone w ustawach zadania i kompetencje należące do rad gmin państwowych.

Art.2 na poziom gminy samorządowej przechodzą zadania i właściwości jako zadania własne, a należą do wojewódzkich rad narodowych.

10.04.1974- na poziom gminy przeszły mieszkania komunalne (gminy nimi dysponowały)

12.07.1984- o planowaniu przestrzennym gminy zaczynały planowanie, podejmowały uchwały

14.03.1985- o podatkach lokalnych, gmina mogła Stanowic podatki od tego czasu

29.11.1990- nowelizacja ustawy kompetencyjnej, zakładanie i prowadzenie żłobków

17.06.1966- gminy uzyskały statut uzdrowiska

21.03.1985- o drogach publicznych

26.04.1989- o ochronie zabytków

Zadania jako zadania zlecone- na poziom gminy samorządowej przechodziły zadania z gminy państwowej i województwa państwowego.

  1. na poziom gminy (samorządu) w zakresie 21 ustaw przechodziły zadania z poziomu gminy (państwa)

23.02.1964- kodeks postępowania cywilnego

1984- kodeks opiekuńczy i wychowawczy

10.04.1974- o ewidencji ludności i dowodach osób

1985- o zapobieganiu narkomanii

  1. przenoszono zadania z województwa (państwo) na gminy (samorząd) w zakresie 5 ustaw

23.03.1956- o ochronie granic państwowych, ruch przygraniczny, wymiana ludności przy granicach (strefa nadgraniczna)

28.03.1933- o grobach i cmentarzach wojennych i ich organizowanie oraz prowadzenie

7.09.1990- ustawa o systemie oświaty: 1.01.1992 prowadzenie przedszkoli, 1994 szkoły podstawowe

21.01.1995- Nowelizacja ustawy o systemie oświaty zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli i szkół podstawowych z wyjątkiem przedszkoli i szkół specjalnych oraz szkół przy zakładach karnych, poprawcze, schronisk dla nieletnich,.

21.11.1995- nowelizacja, gminy mogły przejąc prowadzenie szkół ponadpodstawowych, artystycznych I- go stopnia, placówek oświatowych na wniosek gminy jako zadania własne za zgodą organu prowadzącego oraz po zawiadomieniu kuratora oświaty na 6 mies. Przed przejęciem szkoły mogły realizowac program pilotażowy

24.11.1995- o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz miejskich strefach usług publicznych (ustawa o dużych miastach) dotycząca miast wojewódzkich oraz tych, które były w stanie przejmowac usługi publiczne (46 miast): publiczne szkoły ponadpodstawowe, artystyczna I i II stopnia, domy pomocy społecznej i ośrodki opiekuńcze, zakłady opieki zdrowotnej, instytucje kulturalne, utrzymanie i ochrona dróg.

Miasta stawały się quasi powiatami- zadania zlecone: policja, ochrona przeciwpożarowa, inspektor sanitarny.

24.07.1998- ustawa kompetencyjna o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa. Porządkowała zakres zadań gminy, powiatu i województwa.

11.05.2001- o zmianie ustaw, o samorządzie gminy, powiatu i województwa, ordynacji wyborczej.

Zadania zlecone 

W drodze ustawodawczej lub porozumienia.

  1. Urząd Stanu Cywilnego- urzędem kieruje kierownik powołany przez RG na wniosek burmistrza, wójta, prezydenta
    • przyjmowanie oświadczeń o zawarciu związku małżeńskiego
    • rejestrowanie do księgi SC urodzeń, zgonów
    • wydawanie wypisów, zaświadczeń, prowadzenie, uwierzytelnianie małżeństw, urodzeń, zgonów
    • przyjmowanie zaświadczeń o wyborze nazwiska, powrót małżonka do nazwiska poprzedniego
    • uznanie dziecka, wskazanie opiekuna do dziecka
    • wydawanie oświadczeń o obywatelstwie polskim
    • przekazywanie danych statystycznych i ksiąg 100letnich do archiwum państwa
    • rejestr mieszkańców
    • wymiana dowodów osobistych
    • rejestracja pobytu obcokrajowców i pobytu stałego obywateli
    • PESELe
  1. przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych
    • opłacanie składek na ubezpieczenia zdrowotne
    • usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania dla osób ciężko chorych (zaburzenia psychiczne)
    • zasiłki celowe przyznawane przez państwo w związku z katastrofami ekologicznymi, kataklizmami
    • gminne ośrodki pomocy społecznej rodzinie (wypłacanie zasiłków rodzinnych, urodzenie dziecka, opieka nad dzieckiem, w czasie urlopu macierzyńskiego, wychowanie dziecka, kształcenie, rehabilitacja dziecka niepełnosprawnego, wyprawki w związku z rozpoczęciem roku szkolnego, zasiłki zachęcające do rodzenia dzieci)
  1. obrona cywilna- zasady i struktura dotycząca obrony w związku z danym atakiem, wojną, obrony kraju. Przedsięwzięcia maja charakter planistyczny (np. ewakuacja ludności)
    • szkolenia
    • działania inwestycyjne
    • zadania techniczne, materiałowe
    • ochrona ludności, zakładów publicznych, urządzeń użyteczności publicznej (sieci wodociągowe, zaopatrzeniowe)
    • usuwanie skutków klęsk żywiołowych
    • stwarzanie warunków do ostrzegania ludności
    • budowa bunkrów, schronów
    • działania logistyczne, orientacja, wyznaczanie pojazdów do działania
  1. kancelaria tajna- dokumenty, decyzje wiążące się ze sprawami nieujawnionymi (klauzula tajności)
  2. pobór do służby wojskowej- rejestracja poborowych

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR)

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (ZPORR) 2004-2006[1] jest jednym z siedmiu programów operacyjnych, który służy realizacji piątej osi rozwoju zawartej w dokumencie NPR/PWW na lata 2004-2006 – Wzmocnienie potencjału rozwojowego regionów i przeciwdzia­łanie marginalizacji niektórych obszarów. Program ten rozwija cele NPR, określając kierunki i wy­sokość środków przeznaczonych na realizację państwowej polityki regionalnej. Jest spójny z wcześniej wymienionymi średniookresowymi strategiami, a przede wszystkim z Narodową Strategią Rozwoju Regionalnego 2001-2006 (NSRR)[2], której celem strategicznym jest tworzenie warunków wzrostu kon­kurencyjności regionów oraz przeciwdziałanie marginalizacji niektórych obszarów w taki sposób, aby sprzyjać długofalowemu rozwojowi gospodarczemu kraju, jego spójności ekonomicznej, społecznej i terytorialnej oraz integracji z Unią Europejską. Cel strategiczny ZPORR został określony w podobny sposób jak cel NSRR (por. Zintegrowany Program…, 2004). Także proponowane w nim priorytety kore­spondują z odpowiednimi priorytetami zawartymi w NSRR (patrz tabela 1.4.).

Tabela 1.4. Relacja priorytetów NSRR do priorytetów ZPORR

NSRR ZPORR
Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyjności regionów
Rozwój zasobów ludzkich Wzmocnienie rozwoju zasobów ludzkich w regionach
Restrukturyzacja bazy ekonomicznej i tworzenie warunków jej dywersyfikacji oraz rozwój zasobów ludzkich
Rozwój lokalny
Wsparcie obszarów wymagających aktywizacji i zagrożonych marginalizacją

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego (2004).

Podstawą osiągnięcia celu strategicznego ZPORR są sformułowane cztery priorytety a w ich ramach określone działania (por. ZPORR 2004-2006):

Priorytet 1. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmacnianiu konkurencyj­ności regionów

Jest priorytetem, na który przeznaczono ponad połowę wspólnotowych środków finansowych w ramach programu (2,4 mld euro) – patrz tabela 1.7. W jego ramach definiuje się sześć działań, które służą przede wszystkim wzrostowi znaczenia regionalnych centrów jako miejsc do inwesto­wania i skupiania różnego rodzaju działalności:

Działanie 1.1. Modernizacja i rozbudowa regionalnego układu transportowego – inte­gracja regionów i poprawa dostępności komunikacyjnej (drogowej, kolejowej, lotniczej i in.) ich centrów gospodarczych z pozostałymi obszarami.

Działanie 1.2. Infrastruktura ochrony środowiska – poprawa jakości środowiska naturalne­go a przez to standardu życia mieszkańców poprzez inwestycje w modernizację instalacji wodno­kanalizacyjnych i ciepłowniczych oraz wspieranie recyklingu i alternatywnych form pozyskiwania energii.

Działanie 1.3. Regionalna infrastruktura społeczna – podniesienie poziomu życia mieszkań­ców poprzez poprawę jakości lokalnej infrastruktury społecznej a w szczególności szkół wyższych, ośrodków zdrowia i szpitali

Działanie 1.4. Rozwój turystyki i kultury – promocja kultury i turystyki jako czynników sty­mulujących rozwój społeczno-gospodarczy regionów z uwzględnieniem potrzeby zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska.

Działanie 1.5. Infrastruktura społeczeństwa informatycznego – wyrównanie dysproporcji w dostępie do Internetu i innych technik informatycznych pomiędzy regionami w Polsce i Unii Europejskiej poprzez rozwój infrastruktury komunikacji elektronicznej (głównie w obszarach wiejskich) i wspieranie administracji elektronicznej.

Działanie 1.6. Rozwój transportu publicznego w aglomeracjach – poprawa atrakcyjności Pol­ski odnośnie lokalizacji inwestycji zagranicznych poprzez m.in.: budowę systemów integrujących różne formy transportu w celu zmniejszenia zatłoczenia oraz poprawy bezpieczeństwa i jakości środowiska.

Priorytet 2. Wzmocnienie rozwoju zasobów ludzkich w regionach

Celem działań w zakresie priorytetu drugiego jest dostosowanie ludzi do zmieniających się na rynku pracy realiów, zwłaszcza w obszarach zagrożonych marginalizacją (obszarów wiejskich i restrukturyzującego się przemysłu). Działania te wspierane są środkami w wysokości prawie 1,1 mld euro (25% budżetu ZPORR), które inwestowane są przede wszystkim w szkolenia, doradz­two personalne oraz praktyki zawodowe.

Działanie 2.1. Rozwój umiejętnościpowiązanyz potrzebami regionalnych rynków pracy i możliwości kształcenia ustawicznego w regionie – zwiększenie mobilności zawodowej mieszkańców i ich zdolności dostosowawczych do regionalnego rynku pracy.

Działanie 2.2. Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne – poprawa dostępu do kształcenia na poziomie ponadgimnazjalnym i wyższym dla uczniów oraz studentów pochodzących z obszarów wiejskich i zagrożonych marginalizacją (np. wskutek restruk­turyzacji przemysłów).

Działanie 2.3. Reorientacja zawodowa osób odchodzących z rolnictwa – dostosowanie osób do funkcjonowania w zmieniających się warunkach społeczno-ekonomicznych. Przygotowanie ich do pracy poza sektorem rolnym odbywa się poprzez: szkolenia i kursy; pośrednictwo pracy i in­formację zawodową; subsydiowanie zatrudnienia w nowym miejscu pracy.

Działanie 2.4. Reorientacja zawodowa osób dotkniętych procesami restrukturyzacyj­nymi – przekwalifikowanie ludzi zagrożonych utratą pracy w celu lepszego wykorzystania przez nich szans związanych z powstawaniem nowych miejsc pracy.

Działanie 2.5. Promocja przedsiębiorczości – tworzenie sprzyjających warunków do podej­mowania samodzielnej aktywności gospodarczej oraz stymulowanie wzrostu zatrudnienia poprzez tworzenie lokalnych firm działających poza tradycyjnymi sektorami. Pomoc, poza systemem szko­leń i doradztwa, przybiera również formę wsparcia finansowego.

Działanie 2.6. Regionalne Strategie Innowacyjne i transfer wiedzy – podniesienie poten­cjału regionalnego w zakresie innowacji poprzez wzmocnienie współpracy między sektorem ba­dawczo-rozwojowym a gospodarką, co prowadzi do wzrostu konkurencyjności przedsiębiorstw działających na regionalnym i lokalnym rynku.

Priorytet 3. Rozwój lokalny

Podjęte w jego zakresie działania mają na celu wspieranie ośrodków gospodarczych poprzez realizację projektów infrastrukturalnych (głównie w obszarach zdegradowanych) oraz wspieranie drobnej przedsiębiorczości. Łączne wsparcie priorytetu wynosi 860 mln euro, co stanowi prawie 20% środków ZPORR. W ramach priorytetu wyróżniono pięć działań:

Działanie 3.1. Obszary wiejskie – integracja obszarów wiejskich z pozostałymi obszarami re­gionów oraz podwyższenie jakości życia mieszkańców wsi poprzez: budowę i modernizację lokalnej infrastruktury (drogowej, komunalnej, turystycznej itp.) oraz zagospodarowanie terenów wiejskich dla celów inwestycyjnych.

Działanie 3.2. Obszary podlegające restrukturyzacji – odnowa obszarów podlegających procesom restrukturyzacji i charakteryzujących się wysokim poziomem bezrobocia i znaczącym za­trudnieniem w przemyśle.

Działanie 3.3. Zdegradowane obszary miejskie, poprzemysłowe i powojskowe – rewita­lizacja tytułowych obszarów i zaadaptowanie ich do nowych potrzeb społecznych i gospodarczych, w sposób stymulujący życie społeczno-gospodarcze i wzrost ich potencjału turystycznego.

Działanie 3.4. Mikroprzedsiębiorstwa – rozwój przedsiębiorstw poprzez udzielanie wsparcia na rzecz zwiększenia liczby nowych mikroprzedsiębiorstw (zatrudniających do 9 pracowników), zwłaszcza poza tradycyjnymi sektorami gospodarki.

Działanie 3.5. Lokalna infrastruktura społeczna – poprawa jakości lokalnej infrastruktury społecznej (edukacyjnej i ochrony zdrowia) w ramach zwalczania dysproporcji w tym zakresie między obszarami miejskimi i wiejskimi.

Priorytet 4. Pomoc techniczna

Głównym celem trzech działań podjętych w ramach ostatniego z priorytetów jest wsparcie instytu­cji uczestniczących we wdrażaniu ZPORR m.in. poprzez: pokrycie kosztów związanych z zatrudnie­niem pracowników i ich szkoleniem; zakupem i instalacją sprzętu komputerowego i biurowego; pokrycie kosztów oceny, monitorowania i kontroli projektów i programu oraz jego promocji. Środki przeznaczone na ten priorytet stanowią mniej niż 1% budżetu ZPORR (27,5 mln euro):

Strukturę budżetu ZPORR tworzą środki dwóch funduszy strukturalnych (EFRR – 87%, EFS

  • 13%), krajowe fundusze publiczne oraz fundusze prywatne. Łączna suma środków przezna­czona na jego realizację wynosi ponad 4,3 mld euro (patrz tabela 1.5.), w tym najwięcej pochodzi z funduszy strukturalnych (ok. 65%). Pozostałe środki pochodzą z krajowego wkładu publicznego
  • 26% (budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego) oraz ze środków prywat­nych – 9%. [3]
Tabela 1.5.  Podział środków według priorytetów realizowanych w ramach ZPORR (w mln euro w ce­nach z 1999 r.)22

Priorytet Koszt

ogółem

Ogółem wkład publiczny w ramach priorytetu Ogółem

fundusze

strukturalne

Ogółem krajowy wkład publiczny Środki

prywatne

1=2+5 % 2=3+4 % 3 % 4 % 5 %
I. Rozbudowa i modernizacja infrastruktury służącej wzmocnieniu konkurencyjności regionów 2407,5 54,9 2308,3 57,8 1603,3 55,9 705 62,6 99,2 25,5
II. Wzmocnienie regionalnej bazy ekonomicznej i zasobów ludzkich 1091,9 24,9 802,4 20,1 601,9 21 200,5 17,8 289,5 74,5
III. Rozwój lokalny 858,3 19,6 858,3 21,5 643,7 22,4 214,6 19 0 0
IV. Pomoc Techniczna 27,5 0,63 27,5 0,69 20,6 0,72 6,9 0,61 0 0
Razem 4385,2 100 3996,5 100 2869,5 100 1127 100 388,7 100
Razem w % 100 91 65 26 9

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Narodowy Planu Rozwoju 2004-2006 (2003).

Pozyskiwanie środków z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej jest procesem złożonym i wy­maga stworzenia zorganizowanej struktury administracyjnej. Składa się na nią szereg instytucji, których zadaniem jest promocja poszczególnych programów operacyjnych oraz zaangażowanie w ich realizację na kolejnych etapach decyzyjnych, począwszy od inicjowania konkursów, poprzez przyjmowanie wnio­sków, ich ocenę, finansowanie i kontrolę. Struktura instytucjonalna procesu wdrażania ZPORR opiera się na czterech podmiotach:

  1. Instytucja Zarządzająca (IZ) jest instytucją lub organem administracji publicznej wyznaczonym przez państwo, odpowiedzialnym za zarządzanie programem operacyjnym. W przypadku ZPORR instytucją zarządzającą jest Departament Wdrażania Programów Rozwoju Regionalnego w Minister­stwie Rozwoju Regionalnego.
  2. Instytucja Płatnicza zwana również Instytucją Finansującą (IF) jest instytucją lub organem wyznaczonym przez państwo do obsługi finansowej funduszy strukturalnych. Zobowiązana jest do ścisłej współpracy z IZ w zakresie działań realizowanych w ramach ZPORR (Departament Instytucji Płatniczej w Ministerstwie Finansów).
  3. Instytucja Pośrednicząca (IP) jest jednostką publiczną podlegającą instytucji zarządzającej, na którą IZ deleguje część uprawnień. W przypadku ZPORR rolę IP odgrywa urząd wojewódzki.
  4. Instytucja Wdrażająca (IW) zwana również Beneficjentem Końcowym (BK) jest podmiotem publicznym lub prywatnym odpowiedzialnym za realizację działania w ramach ZPORR (urząd marszałkowski lub inna instytucja , której samorząd województwa powierzył realizację działania[4]).

Fundusze strukturalne w ramach ZPORR przyznawane są wybranym projektom w drodze konkur­sów inicjowanych przez Instytucję Wdrażającą. Jej celem jest weryfikacja wniosków zgłaszanych przez beneficjentów i wybór najlepszych projektów w celu uzyskania wsparcia. W procedurze aplikacyjnej, udział biorą zasadniczo dwie instytucje, tj.: Instytucja Wdrażającą oraz Instytucja Pośrednicząca. Postę­powanie aplikacyjne składa się natomiast z trzech podstawowych etapów (patrz tabela 1.6):

Etap I – Ocena projektów

Składa się z oceny formalnej zgodności z Uzupełnieniem Zintegrowanego Programu Operacyjne­go Rozwoju Regionalnego (UZPORR)[5] przeprowadzanej przez urząd marszałkowski oraz oceny meryto­rycznej, której dokonuje Panel Ekspertów lub Komisja Oceny Projektów. Projekty oceniane są w systemie punktowym czego efektem jest lista rankingowa projektów kwalifikujących się do dofinansowania.

Etap II – Wybór projektów

Uczestniczą w niej zasadniczo dwa podmioty, tj.: Regionalny lub Krajowy Komitet Sterujący oraz zarząd województwa. Komitet Sterujący odgrywa rolę weryfikatora pod względem zgodności projektów ze średniookresowymi strategiami rozwoju (np. województwa). Przesuwa projekty na liście rankingowej i rekomenduje ją do zatwierdzenia zarządowi województwa. Zarząd województwa, na podstawie listy rankingowej dokonuje wyboru projektów w drodze uchwały.

Tabela 1.6. Procedura wyboru projektów finansowanych w ramach ZPORR

Działanie Podmioty uczestniczące w procedurze aplikacyjnej Etapy wyboru projektów
Projekty współfinansowane z EFRR
Priorytet 1 i 3

(wyłączając

działania

1.6 i 3.4)

–  Beneficjent Końcowy (BK)

–  Urząd Marszałkowski (UM)

–  Regionalny Komitet Sterujący (RKS)

–  Panel Ekspertów (PE)

–  Instytucja Pośrednicząca (IP)

Etap I – Ocena projektów

UM – przyjęcie projektu i ocena formalna

PE – ocena merytoryczna i tworzenie rankingu projektów kwalifikujących się do dofinansowania

Etap II- Wybór projektów

RKS – decyzja o kolejności projektów na liście rankingowej na podstawie strategii rozwoju województwa (wersja ostateczna listy rankingowej)

UM (zarząd województwa) – wybór projektów w drodze uchwały na podstawie listy rankingowej

Etap III – Umowa o przyznanie dofinansowania

IP – podpisanie umowy z BK o przyznanie dofinansowania na realizację projektu

BK – zlecenie realizacji projektu w drodze przetargu

Działanie 1.6 –  Instytucja Zarządzająca (IZ)

–  Krajowy Komitet Sterujący dla działania 1.6 (KKS)

–  Panel Ekspertów (PE)

–  Instytucja Pośrednicząca (IP)

Etap I – Ocena projektów

IZ – przyjęcie projektu i ocena formalna

PE – ocena merytoryczna i tworzenie rankingu projektów kwalifikujących się do dofinansowania

Etap II- Wybór projektów

KKS – rekomendacja zatwierdzenia listy rankingowej Ministrowi Rozwoju Regionalnego

IZ – wybór projektów i zawiadomienie o tym właściwego zarządu województwa

Etap III – Umowa o przyznanie dofinansowania

IP – podpisanie umowy z BK o przyznanie dofinansowania na realizację projektu

BK – zlecenie realizacji projektu w drodze przetargu

Działanie 3.4 –  Ostateczny Odbiorca (Beneficjent)25

–  Instytucja Wdrażająca (IW)

–  Komisja Oceny Projektów (KOP)

–  Regionalny Komitet Sterujący (RKS)

–  Instytucja Pośrednicząca (IP)

Etap I – Zatwierdzenie Planu Ramowego

IW – przedłożenie rocznego Planu Ramowego (przedsięwzięcia planowane do wdrażania w ramach działania w województwie i ich budżet) do zarekomendowania przez RKS

UM (zarząd województwa) – zatwierdzenie Planu

Ramowego w drodze uchwały i przekazanie IW

Etap II- Umowa o finansowanie działania 3.4

Podpisana przez IP i IW, obowiązująca przez cały okres wdrażania ZPORR

Etap III – Ocena i wybór projektów

IW – wezwanie do składania projektów i ich ocena formalna

KOP – ocena merytoryczna i tworzenie listy rankingowej

Etap IV – Umowa o przyznanie dofinansowania

IW – podpisanie umowy z beneficjentem o przyznanie dofinansowania na realizację projektu

25 Podmiot korzystający ze wsparcia w ramach działania, na podstawie umowy o dofinansowanie realizacji projektu (Europejski Fundusz Społeczny w ZPORR…., 2006).

 

Działanie Podmioty uczestniczące w procedurze aplikacyjnej Etapy wyboru projektów
Priorytet 4 –  Beneficjent końcowy (BK)[6]

–  Instytucja Zarządzająca (IZ)

–  Komisja Zatwierdzająca (KZ)

–  Instytucja Pośrednicząca (IP)

Etap I – Wybór projektów

KZ (powołana przez IZ) – kontrola formalnej i merytorycznej zgodności wniosków aplikacyjnych do Pomocy Technicznej z Uzupełnieniem ZPORR

Etap II – Zatwierdzenie projektów

KZ – zatwierdzanie projektów lub ich uzupełnianie we współpracy z wnioskodawcą

Etap III – Umowa o przyznanie dofinansowania

IP – podpisanie umowy z BK o przyznanie dofinansowania na realizację projektu[7]

Projekty współfinansowane z EFS
Priorytet 2 –  Ostateczny Odbiorca (Beneficjent)

–  Instytucja Wdrażająca (IW)

–  Komisja Oceny Projektów (KOP)

–  Regionalny Komitet Sterujący (RKS)

–  Instytucja Zarządzająca (IZ)

–  Instytucja Pośrednicząca (IP)

Etap I – Zatwierdzenie Planu Ramowego

IW – przedłożenie rocznego Planu Ramowego (przedsięwzięcia planowane do wdrażania w ramach działania w województwie i ich budżet) do zarekomendowania przez RKS

UM (zarząd województwa) – zatwierdzenie Planu

Ramowego w drodze uchwały i przekazanie IW

Etap II – Umowa o finansowanie działania w ramach Priorytetu 2

Podpisana przez IP i IW, obowiązująca przez cały okres wdrażania ZPORR

Etap III – Ocena i wybór projektów:

a) Inicjowanych przez podmioty zewnętrzne

IW (jednostka programująca) – wezwanie do składania projektów i ich ocena formalna

KOP – ocena merytoryczna i tworzenie listy rankingowej

b) Inicjowanych przez IW

KOP (bez przedstawicieli jednostki programującej IW)

– ocena merytoryczna i rekomendacja projektu do zatwierdzenia przez RKS

IZ – decyzja o akceptacji lub odrzuceniu projektu

Etap IV – Umowa o przyznanie dofinansowania projektów:

a) Inicjowanych przez podmioty zewnętrzne

IW – podpisanie umowy z beneficjentem o przyznanie dofinansowania na realizację projektu

b) Inicjowanych przez IW

(patrz Etap II)

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: ZPORR 2004-2006 (2004); Podręcznik procedur wdrażania ZPORR (2006).

Etap III – Umowa o przyznanie dofinansowania na realizację projektu

Wynikiem wcześniejszych etapów postępowania aplikacyjnego jest podpisanie przez Instytucję Pośredniczącą (w przypadku Priorytetów 1 i 3, z wyłączeniem działania 3.4) lub Instytucję Wdrażającą (w Priorytecie 2 oraz działaniu 3.4) z Beneficjentem umowy o przyznanie dofinansowania na realizację projek­tu. Beneficjent, o ile ustawa go do tego w danych okolicznościach zobowiązuje, zleca następnie realizację projektu w trybie przetargu zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 roku – Prawo zamówień publicznych[8].


[1]  Dziennik Ustaw Nr 166/2004 poz. 1745.

[2]  Uchwała Nr 105 z dnia 28 grudnia 2000 r. w sprawie przyjęcia przez Radę Ministrów Narodowej Strategii Rozwoju Regionalne­go 2001-2006 (por. Monitor Polski Nr 43/2000 poz. 851).

[3]  Dane liczbowe podane w tabeli 1.5., jak również na poprzedzających stronach, pochodzą z Narodowego Planu Rozwoju. W dokumentach programowych ZPORR (Programie Operacyjnym oraz Uzupełnieniu) alokacje na poszczególne priorytety zosta­ły zweryfikowane, przez co przytoczone w niniejszej pracy dane finansowe należy traktować jako odzwierciedlające etap pro­gnoz, a nie faktycznego wdrażania programu (przyp. red.).

[4]  Samorząd województwa może powierzyć realizację działania innej instytucji, w trybie przewidzianym w Ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o Narodowym Planie Rozwoju.

[5]  Uzupełnienie Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego – dokument wdrażający strategię i priorytety pomocy, zawierający także szczegółowe elementy na poziomie działania przygotowany przez Instytucję Zarządzającą i w razie potrzeby korygowany. W dokumencie tym przedstawione zostały szczegółowe kryteria wyboru projektów, system wdrażania i budżet działań (Europejski Fundusz Społeczny w ZPORR…., 2006).

[6]  We wdrażaniu projektów współfinansowanych z pomocy technicznej ZPORR o dofinansowanie mogą się ubiegać następujące podmioty: Instytucja Zarządzająca ZPORR, Instytucje Pośredniczące, urzędy marszałkowskie, wojewódzkie urzędy pracy, regionalne instytucje finansujące.

[7]  W przypadku gdy Instytucja Pośrednicząca lub Instytucja Zarządzająca ZPORR są beneficjentami końcowymi i autorami pro­jektu (wniosku aplikacyjnego Pomocy Technicznej), projekt kierowany jest do Instytucji Zarządzającej ZPORR, która wydaje decyzję o dofinansowaniu.

[8]  Dz.U. Nr 19, poz. 177; Nr 96, poz. 959; Nr 116; poz. 1207; Nr 145, poz. 1537.

Ocena zdolności kredytowej – pojęcie, kryteria i zakres

Podstawowym sposobem kontroli ryzyka i zabezpieczenia się przed jego negatywnymi skutkami jest wszechstronna ocena zdolności kredytowej podmiotu gospodarczego. Banki komercyjne w toku swej wieloletniej praktyki wypracowały zróżnicowane metody analizy zdolności kredytowej. Nie ma jednak jednolitego wzorca interpretującego zakres oceny zdolności kredytowej.

Najczęściej wyróżnia się dwie podstawowe kategorie zdolności kredytowej:

  • zdolność kredytowa pod względem formalnoprawnym;
  • zdolność kredytowa pod względem merytorycznym.

Pierwsza kategoria oznacza zdolność klientów (osoby fizyczne i prawne) do podejmowania czynności prawnych, również do zawierania umów kredytowych.

Zdolność kredytowa pod względem merytorycznym, jest pojęciem bardziej złożonym, zawiera dwa podstawowe aspekty oceny:[1]

  • personalny;
  • ekonomiczny.

Na ocenę wiarygodności ekonomicznej z personalnego punktu widzenia składa się badanie elementów determinujących zaufanie do osoby kredytobiorcy: charakter, stan rodzinny, stan majątkowy, reputacja, kwalifikacje zawodowe, praktyka, zdolności menedżerskie; jak również ocena etyczno-moralna, solidność i odpowiedzialność osobista kredytobiorcy za interesy prowadzonej firmy.

Zaś ekonomiczne aspekty oceny merytorycznej zdolności kredytowej sprowadzają się do analizy zobiektywizowanych elementów charakteryzujących dotychczasową i perspektywiczną sytuację ekonomiczno-finansową kredytobiorcy oraz jakość zabezpieczeń prawnych kredytu. Obecnie analiza ta opiera się na systemie standaryzowanych wskaźników rentowności, płynności finansowej, sprawności i zadłużenia.

Wymienione powyżej dwie grupy czynników, nie są równoważne. W odniesieniu do kredytów konsumpcyjnych dominuje aspekt personalny oceny merytorycznej, zaś w obrębie kredytów na działalność gospodarczą przedsiębiorstw aspekt ekonomiczny.

W anglosaskiej bankowości praktyka wykorzystuje najczęściej tzw. 5C kredytobiorcy, tj. pięć kryteriów podlegających oszacowaniu podczas badania ryzyka kredytowego. Mają one równoważne znaczenie. Są to[2]:

  1. Character – charakter, osobowość kredytobiorcy;
  2. Capacity – zdolności menedżerskie;
  3. Collateral – zabezpieczenie spłaty kredytu;
  4. Capital – kapitał własny;
  5. Conditions – kondycja finansowa i ekonomiczne uwarunkowania działalności.

Banki zachodnie przy podejmowaniu decyzji kredytowych, wykorzystują kryteria oceny przedstawione w tabeli 1.

Tabela 1

Kryteria oceny zdolności kredytowej banków niemieckich

Rodzaje kryterium oceny Waga kryterium (w %)
Analiza bilansu 26,7
Pozycja rynkowa przedsiębiorstwa 22,3
Zabezpieczenie kredytu (perspektywy rozwojowe branży) 21,0
Zdolności menedżerskie 11,6
Dotychczasowa współpraca z bankiem 9,5
System organizacji i kontroli w przedsiębiorstwie 6,4
Stosunki społeczne, sytuacja na rynku pracy 2,3
Pozostałe czynniki 0,2

Źródło: E. Priewasser: op.cit., s. 363, za: M. S. Wiatr, op.cit., s. 372.

Zakres ocen zależy też od rodzaju i źródła pozyskiwanych przez bank informacji o kredytobiorcy i uwarunkowaniach jego działalności. Do tego celu wykorzystuje się następujące dokumenty i dane liczbowe[3]:

  • ostatnie bilanse roczne oraz rachunki wyników;
  • stan zadłużenia oraz bilans przejściowy w momencie przedkładania wniosku kredytowego;
  • raporty biegłych księgowych oraz ekspertów;
  • dokumenty uprawniające do prowadzenia działalności gospodarczej oraz wyciągi z rejestrów handlowych, ksiąg wieczystych, urzędowych spisów nieruchomości dla celów podatkowych itd.;
  • dane dotyczące trendów w zakresie obrotów, pakietu zamówień, działalności inwestycyjnej;
  • plany finansowe;
  • zestaw możliwych do zaakceptowania zabezpieczeń kredytu.

Do podstawowych płaszczyzn odniesienia w analizie wskaźnikowej należy również ocena stanu koniunktury gospodarczej oraz perspektyw rozwojowych branży, do której należy kredytobiorca. Źródłem informacji są tu okresowe raporty opracowane przez duże instytucje kredytowe lub związki banków. Bardzo użyteczne w tym względzie są też analizy koniunktury i sytuacji w poszczególnych branżach, dokonywane przez izby gospodarcze czy instytuty badań ekonomicznych.

Do podstawowych zagadnień należy prognoza trendów gospodarczych badanej jednostki. Zachodnie instytuty badania koniunktur gospodarczych, na podstawie porówna ń tempa wzrostu określonej branży z tempem wzrostu produktu krajowego brutto, klasyfikują branże w 3 grupy: branże o tendencjach rozwojowych (np. elektrotechnika), stagnacyjnych (np. przemysł papierniczy), regresywnych (np. przemysł budowy statków). W każdej branży istnieją typowe dla niej poziomy wskaźników, służące jako punkt odniesienia dla porównań sytuacji ekonomiczno-finansowej poszczególnych kredytobiorców oraz odchyleń od standardu właściwego dla branży. Tego rodzaju klasyfikacja gospodarki narodowej ma postać, Europejskiej Klasyfikacji Działalności (EKD) wykorzystywanej w Polsce już od 1994 r.

Z doświadczeń banków krajów zachodnich w odniesieniu do przedsiębiorstw-kredytobiorców wynika, iż najważniejszym kryterium decyzyjnym jest kompleksowa analiza wskaźnikowa bilansu: wskaźników rentowności, cash-flow, stopnia zadłużenia i płynności finansowej. Są to więc elementy składowe ekonomicznej zdolności kredytowej. Wchodzą tu w grę:

  • ocena statyczna, opiera się na bieżącej i przyszłej sytuacji ekonomiczno-finansowej;
  • ocena dynamiczna, odnosi się do perspektyw ekonomicznych.

Ocena statyczna może być zweryfikowana na podstawie zatwierdzonej sprawozdawczości finansowej, natomiast przy ocenie dynamicznej konieczne jest posługiwanie się zestawieniami finansowymi zawartymi w biznesplanie kredytobiorcy.

Pełna ocena ekonomiczna zdolności kredytowej – w przekroju statycznym i dynamicznym, z wykorzystaniem analizy wskaźnikowej oraz analizy czynników nie w pełni mierzalnych dokonywana jest – zazwyczaj w odniesieniu do zindywidualizowanych, znaczących wielkości środków kredytowych.


[1] Praca zbiorowa po redakcją Wł. L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2000, s. 370.

[2] E. Priwasser: „Bankberiebslehre”, wyd. 3, Oldenbourgh, München – Wien 1992, s. 362, za: Macjeja S. Wiatr w pracy zbiorowej po redakcją Wł. L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2000, s. 371.

[3] Macjeja S. Wiatr w pracy zbiorowej po redakcją Wł. L. Jaworskiego, „Współczesny bank”, Poltext, Warszawa 2000, s. 372.

Program SAPARD

Fundusz SAPARD to Specjalny Program Akcesyjny Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich. „SAPARD ma służyć wsparciu rolnictwa i obszarów wiejskich. Jego szczegółowe cele to ułatwienie wdrożenia w Polsce dorobku prawnego Wspólnot Europejskich w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz rozwiązywanie priorytetowych i specyficznych problemów sektora rolnego i obszarów wiejskich państw kandydujących, aby lepiej je przygotować do integracji z UE”[1].

Dodatkowo priorytetowo traktowane przez Unię Europejską będą działania mające na celu zwiększenie efektywności funkcjonowania rynku, poprawę norm jakości i zdrowia oraz mające na celu tworzenie nowych miejsc pracy na obszarach wiejskich. Wszystkie działania wspierane ze środków SAPARD powinny być realizowane w zgodzie z przepisami dotyczącymi ochrony środowiska. Realizacji tych priorytetów służyć ma wdrożenie opracowanych przez poszczególne kraje kandydujące programów operacyjnych, obejmujących działania wybrane przez dany kraj z listy określonej Rozporządzeniem Rady Wspólnoty Europejskiej:

  • inwestycje w gospodarstwach rolnych,
  • poprawa przetwórstwa i marketingu produktów rolnych i rybołówstwa,
  • poprawa funkcjonowania struktur kontroli jakości, kontroli weterynaryjnej i fitosanitarnej,
  • metody produkcji rolniczej służące ochronie środowiska oraz ochronie krajobrazu wiejskiego,
  • rozwój i dywersyfikacja działalności gospodarczej zapewniająca jej różnorodność oraz alternatywne źródła dochodu,
  • wprowadzenie systemu zastępstw i usług w zakresie zarządzania gospodarstwem,
  • tworzenie grup producentów,
  • renowacja i rozwój wsi oraz ochrona i konserwacja dorobku kulturowego wsi,
  • poprawa struktury gruntów,
  • poprawa szkolnictwa zawodowego,
  • rozwój i poprawa infrastruktury wiejskiej,
  • zarządzanie zasobami wodnymi dla rolnictwa,
  • leśnictwo, w tym zalesianie, przetwórstwo i marketing produktów leśnych,
  • pomoc techniczna do wyżej wymienionych działań.

Planowane działania w ramach programu operacyjnego dla Polski, zgodnie z priorytetami Rozporządzenia Rady Wspólnoty Europejskiej, mają służyć realizacji celów strategicznych programu SAPARD, które określono jako:

  • poprawa ekonomicznej konkurencyjności polskiego sektora rolno-spożywczego, na rynku krajowym i rynku międzynarodowym;
  • dostosowanie sektora rolno-spożywczego do standardów acquis communautaire w zakresie jakości, higieny i bezpieczeństwa żywności oraz ochrony środowiska;
  • stymulowanie wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich poprzez wspieranie rozwoju infrastruktury technicznej oraz tworzenie warunków do podejmowania pozarolniczej działalności gospodarczej na wsi.

Program SAPARD jest pierwszym programem pomocowym Unii Europejskiej dla krajów kandydujących, w którym obowiązują zasady stosowane w funduszach strukturalnych, które przysługują wyłącznie państwom członkowskim. Z tego względu często jest nazywany ćwiczeniem dla kandydatów przed uzyskaniem członkostwa. Realizacja tego programu powinna nas nauczyć stosowania żmudnych procedur korzystania ze środków pomocowych Unii Europejskiej i przygotować do korzystania w przyszłości z szerszej gamy instrumentów polityki wspierania rozwoju obszarów wiejskich stosowanej w Unii Europejskiej.

Współfinansowanie w ramach SAPARDU polega na zwróceniu części kosztów inwestycji, ale dopiero po wykonaniu projektu (najpierw trzeba samemu zainwestować).

Zarys programu SAPARD został ustalony w roku 1999 w Berlinie i zapisany w tzw. Agendzie 2000. Państwa kandydujące mogą korzystać z SAPARDU do czasu wstąpienia do Unii Europejskiej, ale nie dłużej niż do 2006 r.

Polski Program Operacyjny SAPARD przedstawiony został Komisji Europejskiej dnia 29.XII.1999 r. Program został pozytywnie zaopiniowany 13.IX.2000 r. oraz oficjalnie przyjęty przez Komisje Europejską 18.X.2000 r.

28.VI.2002 r. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) uzyskała akredytacje Komisji Europejskiej do pełnienia funkcji Agencji płatniczej SAPARD. 17.VII. ARiMR rozpoczęła przyjmowanie wniosków o dotacje.

Wkład ze strony Unii Europejskiej może wynieść nie więcej niż 75% ogólnej sumy wydatków publicznych na dany projekt. Pozostałe 25% (lub więcej) stanowić muszą polskie środki publiczne, czyli tzw. współfinansowanie ze strony polskiej. Za środki publiczne uznaje się środki z budżetu państwa i z budżetów samorządowych wszystkich szczebli.

Ze względu na udział środków publicznych (w tym również tych, które pochodzą z Unii Europejskiej) w finansowaniu realizacji projektów wyróżnić można dwie zasadnicze grupy projektów:

  • projekty generujące przychody;
  • projekty, których realizacja nie generuje przychodów.

W pierwszym przypadku (np. modernizacja zakładu przetwórstwa rolno-spożywczego lub wprowadzenie działalności agroturystycznej w gospodarstwie rolnym) pomoc finansowa ze środków publicznych może wynosić maksymalnie 50% kosztów realizacji projektu. Pozostałe 50% musi pokryć zgłaszający projekt.

W drugim przypadku pomoc finansowa ze środków publicznych może (ale nie musi) być wyższa niż 50% kosztów realizacji projektu.

Instytucjami biorącymi udział w programie SAPARD są:

  • Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
  • Ministerstwo Finansów,
  • Agencja Rolnictwa i Restrukturyzacji Rolnictwa,
  • Komitet Monitorujący (międzyresortowy, decyduje o wszelkich zmianach i poprawkach w funkcjonowaniu programu),
  • Krajowy Komitet Sterujący,
  • jednostki wykonujące zadania delegowane,
  • Fundacja Programów Pomocy i Rolnictwa oraz Krajowe Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich.

Program SAPARD, w odróżnieniu od pozostałych programów przedakcesyjnych Unii Europejskiej, jest programem, w którym Komisja Europejska po raz pierwszy delegowała kluczowe funkcje (w szczególności selekcja projektów) do krajów trzecich.

Program SAPARD obejmuje następujące działania:

DZIAŁANIE 1: Poprawa przetwórstwa i marketingu artykułów rolnych i rybnych:

1.1.: Wsparcie restrukturyzacji przetwórstwa i poprawy marketingu artykułów pochodzenia zwierzęcego;

1.2.: Wsparcie restrukturyzacji przetwórstwa i poprawy marketingu owoców i warzyw;

DZIAŁANIE 2: Inwestycje w gospodarstwach rolnych:

2.1.: Restrukturyzacja produkcji mleka;

2.2.: Modernizacja gospodarstw specjalizujących się w produkcji zwierząt rzeźnych;

2.3.: Zwiększenie różnorodności produkcji gospodarstw rolnych;

DZIAŁANIE 3: Rozwój i poprawa infrastruktury obszarów wiejskich:

3.1.: Zaopatrzenie gospodarstw wiejskich w wodę wraz z uzdatnianiem;

3.2.: Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków komunalnych;

3.3.: Gospodarka odpadami stałymi;

3.4.: Drogi powiatowe i gminne na obszarach wiejskich;

3.5.: Zaopatrzenie w energię.

W programie SAPARD uwzględniono przetwórstwo mięsa, mleka, ryb, owoców i warzyw. Dla zakładów przetwórczych pierwszoplanowe znaczenie ma dostosowanie się do wymogów sanitarno-weterynaryjnych, co oznacza potrzebę modernizacji budynków i ich wyposażenia, linii technologicznych, usprawnienie systemów kontroli, szkolenie pracowników. Dodatkowo wspierane będą inwestycje ukierunkowane na poprawę warunków ochrony środowiska w zakładach, racjonalizację gospodarki wodnej i energetycznej. W celu ułatwienia zakładom przetwórstwa rolno-spożywczego funkcjonowania na Jednolitym Rynku dotowane będą inwestycje o charakterze innowacyjnym, umożliwiające dostosowanie produkcji do wymogów rynku.

Traktując rolnictwo jako istotny element gospodarki i podstawę rozwoju obszarów wiejskich, za jeden z priorytetów polityki państwa uznaje się wsparcie procesów modernizacji gospodarstw rolnych. Celem podejmowanych działań jest stworzenie silnego, żywotnego sektora gospodarstw rolnych, które – poprzez zorientowaną na rynek, efektywna produkcję – zapewnią konsumentom bogatą i dobrą jakościowo ofertę artykułów żywnościowych, a jednocześnie stanowić będą miejsce życia, warsztat pracy i źródło dochodów dla poważnej części ludności wiejskiej. Procesy modernizacji prowadzić będą do poprawy warunków życia i pracy rolników. Założeniem polityki państwa jest też kształtowanie produkcji rolnej zgodnie z wymogami ochrony środowiska i zachowania krajobrazu. Działania podejmowane w ramach programu SAPARD, towarzysząc programom krajowym, skupiają się na dziedzinach szczególnie istotnych z punktu widzenia procesu integracji Polski z Unią Europejską.

Celem ostatniego działania jest poprawa konkurencyjności obszarów wiejskich jako miejsce zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej. Niski poziom rozwoju infrastruktury wiejskiej zniechęca potencjalnych inwestorów do podejmowania działalności gospodarczej na obszarach wiejskich. Ponadto wiele elementów acquis communautaire, takich jak system informacji o cenach, czy standardy higieny, nie mogą być właściwie wdrażane bez odpowiedniej infrastruktury.

Kryteria przyznania pomocy z funduszu SAPARD dla Gminy Brzeszcze

Ubiegając się o środki z funduszu SAPARD na dofinansowanie planowanego projektu, Gmina Brzeszcze musi spełnić szereg kryteriów oraz sprostać wielu wymaganiom.

Założenia DZIAŁANIA 3 w ramach programu SAPARD:

OŚ PRIORYTETOWA II POPRAWA WARUNKÓW PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ I TWORZENIE MIEJSC PRACY

DZIAŁANIE 3: ROZWÓJ I POPRAWA INFRASTRUKTURY OBSZARÓW WIEJSKICH

Kod: 1308

Kody poboczne: 13081, 13082, 13083, 13084, 13089

UZASADNIENIE DZIAŁANIA 3:

Słaby poziom wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej jest jedną z zasadniczych barier rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. Działania podejmowane w dziedzinie poprawy infrastruktury technicznej mają decydujące znaczenie dla podniesienia atrakcyjności wsi jako miejsca zamieszkania i prowadzenia działalności gospodarczej. Poprawę stanu zaopatrzenia w energię i wodę, rozwój komunikacji i sieci telekomunikacyjnej uznaje się za podstawę rozwoju gospodarczego i społecznego obszarów wiejskich.

Integracja Polski z UE oznacza wdrożenie standardów ochrony środowiska, higieny oraz jakości produkcji zgodnie z acquis communautaire. Warunkiem spełnienia tych wymogów jest m.in. poprawa zaopatrzenia w wodę, odprowadzania i oczyszczania ścieków, utylizacji odpadów.

Zakres potrzeb inwestycyjnych w dziedzinie infrastruktury na obszarach wiejskich przekracza możliwości finansowe podmiotów krajowych. Włączenie zadań z tego zakresu do programu przedakcesyjnego SAPARD stwarza możliwości zwiększenia skali inwestowania i przyspieszenia przemian, niezbędnych dla rozwoju obszarów wiejskich.

Obok stosowanych dotychczas instrumentów wspierających rozwój infrastruktury na obszarach wiejskich (dotacje wojewody i ARiMR, Fundusze Ochrony Środowiska i inne), inwestycje z tego zakresu wspierane będą również w ramach komponentu spójności społeczno-gospodarczej programu Phare 2000, a projekty w ramach programu SAPARD będą ich uzupełnieniem.

Inwestycje z zakresu rozwoju infrastruktury technicznej na obszarach wiejskich, realizowane w ramach programu SAPARD, będą również komplementarne w stosunku do dużych inwestycji infrastrukturalnych realizowanych w ramach programu ISPA oraz w stosunku do komponentu infrastrukturalnego Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich współfinansowanego z pożyczki Banku Światowego, który przewiduje wsparcie tych samych typów inwestycji infrastrukturalnych co Działanie 3 (zaopatrzenie w wodę, odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, zagospodarowanie odpadów stałych, drogi na obszarach wiejskich, zaopatrzenie w energię oraz telekomunikacja na obszarach wiejskich). Równoległe finansowanie inwestycji infrastrukturalnych z Programu SAPARD oraz z Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich będzie silnym bodźcem do równomiernego rozwoju infrastruktury i do zapewnienia zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Jednakże podmioty występujące o dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnej w ramach Programu SAPARD nie mogą jednocześnie na realizację danej inwestycji ubiegać się ani wykorzystywać funduszy pochodzących z Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich.

Wnioskodawcy w zakresie inwestycji infrastrukturalnych, występujący o dofinansowanie z programu SAPARD, nie mogą ubiegać się jednocześnie o pomoc finansową na realizację danej inwestycji z innych programów Unii Europejskiej. Regionalne Komitety Sterujące są odpowiedzialne za wprowadzenie tej zasady w życie.

OGÓLNE CELE DZIAŁANIA 3:

  • zwiększenie atrakcyjności obszarów wiejskich dla inwestorów lokalnych i inwestorów zewnętrznych;
  • zapewnienie mieszkańcom wsi odpowiedniego standardu życia;
  • zapewnienie warunków dla wdrażania acquis communautaire.

 SCHEMAT 3.2. ODPROWADZANIE I OCZYSZCZANIE ŚCIEKÓW KOMUNALNYCH

Cele szczegółowe Schematu 3.2.:

poprawa warunków sanitarnych wsi poprzez budowę systemu odprowadzania i oczyszczania ścieków.

Zakres pomocy finansowej dla Schematu 3.2.:

Pomoc finansowa będzie przyznawana na inwestycje związane z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków, w tym na systemy kanalizacji sieciowej i zagrodowej[1] wraz z oczyszczalniami ścieków. Finansowaniem objęte są również koszty ogólne, czyli koszty honorariów architektów, inżynierów oraz konsultantów, opłat sądowych, studiów wykonalności, nabycia patentów oraz licencji, dotyczące przygotowania lub realizacji danego projektu, bezpośrednio odnoszące się do działania 3. Koszty te mogą być finansowane do wysokości 12% całkowitych kosztów kwalifikowanych projektu.

Poziom pomocy w ramach Schematu 3.2.:

Górna wysokość pomocy finansowej dla gmin dla Schematu 3.2. – 1 700 tys. PLN na inwestycję.

Górna wysokość pomocy finansowej dla związków międzygminnych dla Schematu 3.2. –liczba gmin związku uczestniczących w realizowanej inwestycji x 1 700 tys. PLN na inwestycję.

Wysokość pomocy finansowej będzie zgodna z ograniczeniami ustalonymi przez Rozporządzenie Rady (WE) nr 1268/99, a także zgodna z ustawowo określonymi limitami dla środków budżetowych przeznaczonych na dotowanie inwestycji realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego[2] i będzie wynosiła do 50% kwalifikowanych kosztów inwestycji, przy możliwości podwyższenia pomocy finansowej do 75%, zgodnie z obowiązującym w tym zakresie polskim prawem. Niższy poziom współfinansowania w stosunku do limitów wynikających z prawodawstwa polskiego i Rozporządzenia Rady (WE) nr 1268/99 zależeć będzie od zapotrzebowania wykazanego przez beneficjenta.

Przy inwestycjach z zakresu zagrodowych oczyszczalni ścieków i systemów kanalizacyjnych, wymagany będzie wkład własny mieszkańców, u których inwestycje te będą realizowane. Inwestycje te będą dofinansowane jedynie w przypadku tych miejscowości, gdzie nie ma technicznych i ekonomicznych podstaw do budowy kanalizacji sieciowej. Po zakończeniu inwestycji właściciel posesji na której zlokalizowano inwestycję zobowiązany jest do ponoszenia całości kosztów utrzymania i eksploatacji. Wkład własny środków prywatnych mieszkańców, na których nieruchomościach inwestycje będą realizowane, wynosi od 10% do 50% całkowitych kwalifikowanych kosztów realizacji projektu. Rada Gminy w drodze uchwały określi wysokość procentową wkładu własnego, jednakową dla wszystkich nieruchomości objętych inwestycją.

Beneficjenci pomocy w ramach Schematu 3.2.:

  • gminy oraz związki międzygminne.

Warunki uzyskiwania pomocy finansowej w ramach Schematu 3.2.:

  • przedstawienie do wglądu projektu budowlanego wraz z pozwoleniami wymaganymi przez polskie prawo oraz szacunkową wyceną danego projektu;
  • wielkość inwestycji dostosowana do bieżących potrzeb z zabezpieczeniem możliwości rozbudowy;
  • wykazanie możliwości finansowania kosztów eksploatacyjnych po zakończeniu inwestycji;
  • budowa zagrodowych oczyszczalni ścieków przy rozproszonej zabudowie, gdzie budowa sieci kanalizacyjnej nie znajduje technicznego i ekonomicznego uzasadnienia.

Kryteria wyboru projektów w ramach Schematu 3.2.:

Kryteria podstawowe:

  • lokalizacja inwestycji w gminie mniej zamożnej – preferowane będą gminy o niskich dochodach gminy w przeliczeniu na mieszkańca;
  • niski koszt inwestycji na potencjalnego użytkownika końcowego – preferowane będą inwestycje efektywnie wykorzystujące fundusze wniesione przez gminę i pochodzące
    z programu SAPARD;
  • duże korzyści skali inwestycji – przeznaczone dla wielu odbiorców i realizowane przez związki międzygminne;
  • lokalizacja inwestycji w gminie o wysokim stopniu zwodociągowania (powyżej średniej krajowej);
  • preferowane będą inwestycje, realizowane w celu ochrony ujęć i źródeł wody oraz innych akwenów wodnych podlegających ochronie;
  • zgodność inwestycji ze strategią rozwoju województwa.

Kryteria dodatkowe:

  • stopień finansowania inwestycji z funduszy zgromadzonych przez beneficjenta – preferowany będzie jak najwyższy stopień finansowania z funduszy beneficjenta (fundusze własne, dofinansowanie ze środków budżetowych i pozabudżetowych, fundusze uzyskane na zasadach komercyjnych);
  • sytuacja demograficzna w gminach ubiegających się o pomoc – preferowane będą gminy, w których nastąpił znaczny przyrost ludności w latach 1989-1999;
  • wskaźnik bezrobocia – preferowane będą gminy znajdujące się w powiatach o dużym stopniu bezrobocia.
  • wpływ planowanych inwestycji na uatrakcyjnianie obszaru objętego projektem
    oraz w tworzeniu miejsc pracy;
  • preferencje dla inwestycji obejmujących łączną budowę wodociągu i kanalizacji.

Szczegółowe arkusze oceny projektów zostaną opracowane i zatwierdzone nie później niż
w momencie akredytacji Agencji SAPARD.

Wskaźniki monitorowania dla Schematu 3.2.:

Wskaźniki rezultatów:

  • liczba przyłączy do kanalizacji sieciowej;
  • liczba oczyszczalni ścieków (zbiorczych);
  • liczba zagrodowych oczyszczalni ścieków.

Wskaźniki fizyczne:

  • 70 tysięcy przyłączy do kanalizacji zbiorowej i oczyszczalni zagrodowych.

Okres objęty Działaniem 3:

Powyższe Schematy będą objęte finansowaniem w okresie funkcjonowania programu SAPARD.

Wdrożenie Działania 3:

16 oddziałów  regionalnych Agencji SAPARD, które mogą delegować część zadań do specjalistycznych instytucji.

Wniosek o dofinansowanie inwestycji infrastrukturalnej składany jest do regionalnego oddziału Agencji SAPARD.

Regionalny oddział Agencji SAPARD sprawdza poprawność formalną i techniczną wniosków i dzieli je według schematów (typów inwestycji). Projektom zostanie przypisana ocena punktowa pod kątem wskaźników wspólnych dla wszystkich rodzajów inwestycji, jak
i charakterystycznych dla danego schematu.

Po zamknięciu okresu składania i ocenie wniosków, odpowiednie dokumenty przekazywane są do Regionalnego Komitetu Sterującego. Zadaniem Regionalnych Komitetów Sterujących, działających w oparciu o priorytety zdefiniowane w strategii rozwoju województwa będzie:

  • rekomendowanie podziału środków finansowych pomiędzy poszczególne schematy;
  • rekomendowanie listy rankingowej inwestycji infrastrukturalnych w oparciu o ocenę zgodności z priorytetami określonymi w strategii rozwoju województwa.

Założenia i dokumenty wpływające na uzyskanie dotacji z funduszu SAPARD:

  • Udział własny Gminy w kosztach realizacji Projektu – najlepiej w wysokości 40% nakładów netto.
  • Uchwała Rady Gminy o zgłoszeniu wniosku do finansowania ze środków SAPARD oraz o przeznaczeniu rezerwy w budżecie gminy na rok bieżący zapewniającej pokrycie środków wnioskodawcy na realizację inwestycji (udział własny, VAT oraz koszty nadzorów, ewentualnych odszkodowań wykupów).
  • Projekt budowlany i kosztorys inwestorski wnioskowanego Projektu.
  • Pozwolenie na budowę.
  • Dokumenty potwierdzające społeczną akceptację oraz konieczność realizacji Projektu (np. protokoły ze spotkań z mieszkańcami, oświadczenia zainteresowanych mieszkańców oraz firm/zakładów usługowych „ponaglające” Urząd Gminy do realizacji wnioskowanej inwestycji). W przypadku braku takich oświadczeń proponuje się ich pozyskanie od zainteresowanych.
  • Dokumenty oraz informacje potwierdzające o zamiarach rozwoju agroturystyki na objętym wnioskiem terenie.
  • Informacje o istniejących na terenie gminy wód podziemnych.

Studium Wykonalności i Analiza Wpływu na Środowisko dla inwestycji z zakresu budowy kanalizacji:

Dane ogólne dotyczące Gminy i Przedsiębiorstwa obsługującego system oczyszczania ścieków:

  • Liczba mieszkańców gminy w rozbiciu na sołectwa;
  • Schemat organizacyjny Urzędu Gminy;
  • Schemat organizacyjny RPWiK w Tychach;

Niezbędne techniczne dane wyjściowe:

  • Informacje dotyczące stanu istniejącego: stopień skanalizowania gminy, liczba mieszkańców objętych kanalizacją w rozbiciu na jednostki osadnicze, informacje dotyczące istniejącej oczyszczalni ścieków, istniejące oczyszczalnie przydomowe (liczba, łączna przepustowość), miejsce wywozu ścieków z szamb na terenach nieskanalizowanych;
  • Dostępność wybranego terenu do realizacji inwestycji (pod pompownie – o ile będą realizowane);
  • Informacje dotyczące kolizji inwestycji z obiektami zabytkowymi, pomnikami przyrody, obszarami chronionymi – czy mają miejsce, jeśli TAK, to gdzie;
  • Kopie uzgodnień z odpowiednimi wydziałami urzędu: wydział urbanistyki, architektury i budownictwa, wydział zdrowia i kształtowania środowiska, z biurem konserwatora zabytków (o ile były dokonywane);
  • Dokumentacja techniczna planowanej inwestycji: projekty, kosztorysy inwestorskie, koncepcje, plany sytuacyjne itp.;
  • Operat wodnoprawny oraz kopia pozwolenia wodnoprawnego istniejącej oczyszczalni;
  • Koszty eksploatacyjne oczyszczalni i kanalizacji ją obciążającej w rozbiciu na grupy rodzajowe;
  • Wyniki analiz ścieków surowych i oczyszczonych z dociążanej oczyszczalni ścieków (mogą być wartości uśrednione za 2000 r.);
  • Ilości ścieków oczyszczanych aktualnie na dociążanej oczyszczalni w rozbiciu na grupy użytkowników (gospodarstwa domowe, przemysł, usługi);
  • Mapa topograficzna Gminy z naniesionymi granicami administracyjnymi i przebiegiem istniejących kolektorów kanalizacyjnych i oczyszczalni.

Ekonomiczno – finansowo – prawne dane wyjściowe:

1) Kwoty poniesione przed rokiem 2001 na planowaną inwestycję:

  • dokumentację (studia, projekty, koncepcje),
  • wykup terenu, odszkodowania,
  • ekspertyzy (geodezyjne, hydrologiczne);

2) Kwoty do poniesienia w przyszłości na planowaną inwestycję:

  • nadzór budowlany,
  • projekty,
  • ekspertyzy,
  • studia,
  • wykup terenów, odszkodowania, regulacje stanów prawnych;
  • Stawka opłat za ścieki dla poszczególnych grup;
  • Czy gmina dopłaca do ścieków (ze względu na wyższe koszty oczyszczania niż opłaty pobierane od odbiorców);
  • Czy planowane jest utworzenie Przedsiębiorstwa, które będzie eksploatować wybudowaną sieć kanalizacyjną, czy też pozostanie to w gestii referatu gminnego lub też zostaną one przekazane RPWiK w Tychach;
  • Strategia i polityka terenowych władz samorządowych – plany strategiczne regionalne i gminne oraz gminne plany zagospodarowania przestrzennego;
  • Zaciągnięte lub planowane do zaciągnięcia kredyty na realizację inwestycji (o ile dotyczy):
  • z jakiego banku będzie zaciągnięty kredyt,
  • transze kredytu (wysokość w zł kolejnych transz, częstość – roczne, półroczne, kwartalne, miesięczne),
  • czy założono karencję kredytu, jeśli TAK, to w jakim okresie czasu,
  • wysokość spłacanej raty,
  • oprocentowanie roczne kredytu,
  • koszty finansowe kredytu (marża banku),
  • kopia wniosków o pożyczkę na daną inwestycję (jeśli takie składano);
  • Wykaz innych obecnie prowadzonych inwestycji na terenie gminy, krótki opis, nakłady na nie, zaciągnięte kredyty lub pożyczki;
  • Wykaz innych planowanych inwestycji, krótki opis, nakłady, źródła finansowania;
  • Wykonanie i plan budżetu za rok 2000 na drukach „Rb” (z załącznikami) oraz uchwała budżetowa na rok 2001 (z załącznikami).

[1] E. Kawecka-Wyrzykowska Unia Europejska. Przygotowania Polski do członkostwa, red. naukowa i koordynacja : E. Kawecka-Wyrzkowska i E. Synowiec, Wydawnictwo Instytut Koniunktur i Cen Handlu Zagranicznego, Warszawa 2001, str. 719

[2] Kanalizacja zagrodowa jest zespołem przewodów kanalizacyjnych znajdujących się na nieruchomości prywatnej i nie posiadających połączenia z kanalizacją sieciową. Przyzagrodową oczyszczalnią ścieków jest oczyszczalnia zlokalizowana na nieruchomości prywatnej i przeznaczona do obsługi ścieków pochodzących jedynie z danej nieruchomości.

[3] Obecnie zgodnie z Ustawą z dnia 26 listopada 1998 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego
w latach 1999 i 2000.